Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

अध्याय ५३ — रणमेघोपमा सेना-वर्णना तथा सुषेण-वधोत्तर प्रतिक्रिया

Battle-as-Storm Imagery and the Aftermath of Suṣeṇa’s Fall

धृष्टद्युम्नस्तु समरे हार्दिक्यं नवभि: शरै: । आजपघानोरसि क्रुद्ध: पीडयन्‌ हृदिकात्मजम्‌,धृष्टद्युम्नने कुपित होकर कृतवर्माको पीड़ा देते हुए उसकी छातीमें नौ बाण मारे

dhṛṣṭadyumnas tu samare hārdikyaṁ navabhiḥ śaraiḥ | ājaghānorasi kruddhaḥ pīḍayan hṛdikātmajam ||

三阇耶说道:“鏖战之中,德利什塔丢摩那怒火炽盛,以九箭射中哈尔迪迦(克利多伐摩)胸膛,紧逼不舍,使其痛楚难当。”

धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
तुindeed/but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
हार्दिक्यम्Hārdikya (Kritavarman)
हार्दिक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहार्दिक्य
FormMasculine, Accusative, Singular
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootनव
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
आजघानstruck/smote
आजघान:
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
उरसिon the chest
उरसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउरस्
FormNeuter, Locative, Singular
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
पीडयन्afflicting/tormenting
पीडयन्:
TypeVerb
Rootपीड्
FormPresent participle, Parasmaipada (active), Masculine, Nominative, Singular
हृदिकात्मजम्the son of Hṛdika (Kritavarman)
हृदिकात्मजम्:
Karma
TypeNoun
Rootहृदिक-आत्मज
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dṛṣṭadyumna
H
Hārdikya (Kṛtavarmā)
A
arrows

Educational Q&A

The verse highlights how anger (krodha) intensifies harm in warfare: even within the framework of kṣatriya duty, wrath pushes action from mere combat toward deliberate torment, illustrating the moral corrosion that prolonged conflict can produce.

Sañjaya reports that Dṛṣṭadyumna, enraged in the battlefield, shoots Kṛtavarmā (called Hārdikya/Hṛdikātmaja) in the chest with nine arrows, wounding and afflicting him.