Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)

आजपघानोरससि क्रुद्धो मार्गणैर्नवभि: शितै: । कुपित हुए दुर्योधनने भी महारथी भीमसेनको उस युद्धमें उनकी छातीको लक्ष्य करके नौ तीखे बाण मारे,लब्धलक्ष्य: प्रहारी च वयं च श्रान्तवाहना: । पाज्चालै: पाण्डवेयैश्ल दिवसं क्षतविक्षता: 'ऐसी दशामें साक्षात्‌ वज्रधारी इन्द्र भी उसे युद्धमें पराजित नहीं कर सकते। यह प्रहार करनेमें कुशल तथा लक्ष्य भेदनेमें सफल है। इधर हमलोगोंके वाहन थक गये हैं। पाण्डवों और पांचालोंके द्वारा दिनभर क्षत-विक्षत होते रहे हैं

sañjaya uvāca | ajapaghānorasasi kruddho mārgaṇair navabhiḥ śitaiḥ | labdhalakṣyaḥ prahārī ca vayaṃ ca śrāntavāhanāḥ | pāñcālaiḥ pāṇḍaveyaiś ca divaṃsaṃ kṣatavikṣatāḥ |

三阇耶说道:杜尤陀那盛怒之下,瞄准毗摩塞那宽阔的胸膛,连发九支锐箭,箭箭中的。他出手老练、射无虚发;而我军坐骑已疲惫不堪,我们又被般度族与旁遮罗人整日撕裂创伤。

अजपघानोरससिon the chest of Ajapaghāna
अजपघानोरससि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअजपघान-उरस्
FormNeuter, Locative, Singular
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
मार्गणैःwith arrows
मार्गणैः:
Karana
TypeNoun
Rootमार्गण
FormMasculine, Instrumental, Plural
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootनवन्
Form—, Instrumental, Plural
शितैःsharp
शितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootशित
FormMasculine, Instrumental, Plural
लब्धलक्ष्यःhaving obtained the aim / hitting the mark
लब्धलक्ष्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootलब्ध-लक्ष्य
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रहारीa striker; one who deals blows
प्रहारी:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रहारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वयम्we
वयम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
श्रान्तवाहनाःwhose mounts/vehicles are tired
श्रान्तवाहनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रान्त-वाहन
FormMasculine, Nominative, Plural
पाञ्चालैःby the Pāñcālas
पाञ्चालैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाञ्चाल
FormMasculine, Instrumental, Plural
पाण्डवेयैःby the sons of Pāṇḍu (Pāṇḍavas)
पाण्डवेयैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डवेय
FormMasculine, Instrumental, Plural
दिवसम्for the day / all day
दिवसम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिवस
FormMasculine, Accusative, Singular
क्षतविक्षताःwounded and mangled
क्षतविक्षताः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षत-विक्षत
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Duryodhana
B
Bhimasena (Bhima)
P
Pandavas
P
Panchalas
A
arrows
M
mounts/horses

Educational Q&A

The verse highlights a recurring Mahabharata ethic: battlefield excellence (accurate aim, forceful striking) is real and admirable, yet it operates amid anger, exhaustion, and collective suffering—reminding the listener that martial success is not the same as moral rightness (dharma).

Sanjaya reports that Duryodhana, furious, shoots Bhima in the chest with nine sharp arrows. He then notes Duryodhana’s effectiveness as a marksman while contrasting it with the Kaurava side’s fatigue—especially their exhausted mounts—and their being battered throughout the day by the Pandavas and the Panchalas.