Next Verse

Shloka 1

Ulūpī–Citravāhinī Saṃvāda: Dhanaṃjaya-patana and Prāya-threat

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! मणिपुरनरेश बशभ्रुवाहनने जब सुना कि मेरे पिता आये हैं, तब वह ब्राह्मणोंको आगे करके बहुत-सा धन साथमें लेकर बड़ी विनयके साथ उनके दर्शनके लिये नगरसे बाहर निकला

Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! Maṇipura-nareśaḥ Babhruvāhanaḥ yadā śuśrāva yat me pitā āgataḥ, tadā sa brāhmaṇān puraskṛtya bahu dhanaṃ sahāyaṃ gṛhītvā mahā-vinayena tasya darśanārthaṃ nagarād bahiḥ niṣkrāntaḥ.

毗湿摩波耶那说道:“噢,阇那梅阇耶!当摩尼补罗之王跋布卢婆诃那听闻我父已至,便出城相迎。他令婆罗门走在前列,携带丰厚财物,以极其谦恭之态前往拜见致敬。”

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Vocative, Singular
मणिपुरनरेशःthe king of Maṇipura
मणिपुरनरेशः:
Karta
TypeNoun
Rootमणिपुर-नरेश
FormMasculine, Nominative, Singular
बभ्रुवाहनःBabhruvāhana
बभ्रुवाहनः:
Karta
TypeNoun
Rootबभ्रुवाहन
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage-neutral)
यत्that (introducing clause)
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद्
ममof me / my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
पिताfather
पिता:
Karta
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
आगतःhas come / arrived
आगतः:
TypeVerb
Rootआ-गम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्राह्मणान्Brahmins
ब्राह्मणान्:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Accusative, Plural
पुरस्कृत्यhaving placed in front / leading
पुरस्कृत्य:
TypeVerb
Rootपुरस्-कृ
Formक्त्वा/ल्यप् (absolutive, -य), Parasmaipada (usage-neutral)
बहुmuch
बहु:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
FormNeuter, Accusative, Singular
धनम्wealth
धनम्:
Karma
TypeNoun
Rootधन
FormNeuter, Accusative, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
आदायhaving taken
आदाय:
TypeVerb
Rootआ-दा
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage-neutral)
महताwith great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
विनयेनhumility
विनयेन:
Karana
TypeNoun
Rootविनय
FormMasculine, Instrumental, Singular
तस्यof him / his
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
दर्शनार्थम्for the purpose of seeing (him)
दर्शनार्थम्:
TypeNoun
Rootदर्शन-अर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
नगरात्from the city
नगरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Ablative, Singular
बहिःoutside
बहिः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootबहिः
निष्क्रान्तःwent out / came forth
निष्क्रान्तः:
TypeVerb
Rootनिस्-क्रम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
M
Maṇipura
B
Babhruvāhana
B
brāhmaṇas
W
wealth/gifts (dhana)
C
city (nagara)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic kingship expressed through humility and proper reception: honoring Brahmins, offering gifts, and approaching elders with reverence. Ethical leadership is shown not by power but by courteous conduct and respect for social and spiritual order.

Vaiśampāyana tells Janamejaya that Babhruvāhana, the ruler of Maṇipura, hears of the arrival of the narrator’s father and goes outside the city to receive him. He leads with Brahmins, brings wealth as offerings, and meets him with great humility.