Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Brahmā’s Enumeration of Primacies (Ādi) and the Supremacy of Knowledge

Jñāna

शब्दस्यादिस्तथा55काशमेष भूतकृतो गुण: । गन्धोंका आदि कारण भूमि है। रसोंका जल, रूपोंका ज्योतिर्मय आदित्य, स्पर्शोंका वायु और शब्दका आदिकारण आकाश है। ये गन्ध आदि पज्चभूतोंसे उत्पन्न गुण हैं ।।

vāyudeva uvāca — gandhasyādi-kāraṇaṃ bhūmiḥ; rasasyāpaḥ; rūpasya jyotirmaya ādityaḥ; sparśasya vāyuḥ; śabdasya ādikāraṇam ākāśaḥ. ete gandhādayaḥ pañca-bhūtebhya utpannā guṇāḥ. ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhūtānām ādim uttamam. sūryaḥ samasta-grahāṇām ādiḥ, jaṭharānalaḥ sarva-prāṇinām ādiḥ ucyate. sāvitryāḥ sarva-vidyānām āditvaṃ, prajāpatiś ca devatānām ādiḥ.

伐由说道:“地为香之初因;水为味之初因;光焰之日为色相之初因;风为触之初因;虚空为声之初因。香等诸法,皆由五大所生之德。今我当宣说众生之中至上之本源:日轮被称为诸行星之源首;腹中消化之火(jāṭharāgni)被称为维系一切生灵之本。娑维特丽(Sāvitrī)为诸学之泉源;生主(Prajāpati)为诸天之先。”

शब्दस्यof sound
शब्दस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Genitive, Singular
आदिःorigin, first cause
आदिः:
Karta
TypeNoun
Rootआदि
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
आकाशम्ether, space
आकाशम्:
Karta
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Nominative, Singular
एषःthis
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भूतकृतःmade/produced by the elements
भूतकृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूतकृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
गुणःquality, attribute
गुणः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
अतःtherefore, hence
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
परम्the higher (thing), the supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रवक्ष्यामिI shall declare
प्रवक्ष्यामि:
TypeVerb
Rootवच्
FormSimple Future (Luṭ), First, Singular, Parasmaipada
भूतानाम्of the elements/beings
भूतानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
आदिम्origin, first cause
आदिम्:
Karma
TypeNoun
Rootआदि
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्तमम्supreme, best
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine, Accusative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva
Ā
Ākāśa
V
Vāyu
Ā
Āditya (Sūrya)
Ā
Āpaḥ (Jala)
B
Bhūmi (Pṛthivī)
J
Jaṭharānala
S
Sāvitrī
P
Prajāpati
P
Pañca-bhūta
G
Grahāḥ (planets)

Educational Q&A

It maps each sensory quality to its elemental cause—smell to earth, taste to water, form to the luminous sun/fire principle, touch to air, and sound to space—then elevates sustaining origins (Sun, digestive fire, Sāvitrī, Prajāpati) as worthy of recognition and reverence within an ordered cosmos.

Vāyudeva is instructing the listener in a doctrinal explanation of the elements and their qualities, moving from basic cosmological correspondences to naming higher ‘origins’ that sustain worlds, living beings, learning, and the divine order.