तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
स्थावर (वृक्ष-पर्वत आदि) जीव
vāyudeva uvāca | sthāvarāḥ (vṛkṣa-parvata-ādayaḥ) jīvāḥ, paśavaḥ, vāhanāni, rākṣasāḥ, sarpāḥ, kīṭa-pataṅgāḥ, pakṣiṇaḥ, aṇḍajāḥ prāṇinaḥ, catuṣpadāḥ, unmattāḥ, badhirāḥ, mūkāḥ tathā anye yāvantaḥ pāpamaya-rogavantaḥ (kuṣṭhina-ādayaḥ) manuṣyāḥ santi, te sarve tamoguṇe nimagnāḥ | svakarmaṇā yathā-lakṣaṇā ime durācāriṇaḥ jīvāḥ sadā duḥkhe nimagnā bhavanti | teṣāṃ cittavṛttīnāṃ pravāho nimna-daśāyāṃ gacchati, tasmāt te arvāk-srotasa iti ucyante | te tamoguṇe nimagnāḥ sarve prāṇinaḥ tāmasāḥ || 23–25 || teṣām utkarṣam udrekaṃ vakṣyāmy aham ataḥ param | yathā te sukṛtāl lokāl labhante puṇyakarmiṇaḥ ||
风神婆由说道:“一切众生——如不动之类(树木、山岳等)、诸兽、负重之畜、罗刹、蛇类、昆虫蠕虫、飞鸟、卵生之属、四足之类,以及人中癫狂者、聋者、哑者,或罹患由罪业所致之病(如麻风等)者——皆沉没于昏暗之质(tamas)中。此等行恶之众,随自业而现其相,恒常浸在苦中。由于其心行之流趋向下坠,走向卑下之境,故名为‘下流者’(arvāk-srotas)。凡沉于tamas者,皆称为塔摩萨(tāmasa)。其后,我将宣说:堕入此等塔摩萨胎藏者,如何得以振起而昌盛;又如何转为修福之人,得至更高之世界。”
वायुदेव उवाच
Beings dominated by tamas experience a downward pull in conduct and consciousness, resulting in suffering; yet even from tamasic conditions, uplift is possible through the cultivation of merit (sukṛta/puṇya) and ethical action.
Vāyudeva classifies various forms of life and afflicted human conditions as tamasic due to their downward-flowing mental tendencies (arvāk-srotas), then signals a transition: he will next explain the process by which such beings can rise and attain higher worlds through meritorious deeds.