Shloka 17
Kāma–Mamatā–Upadeśa
Discourse on Desire, Possessiveness, and Ritual Duty
Devanagari script
यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रत: । ततस्तपसि तस्याथ पुन: प्रादुर्भवाम्यहम्,जो कठोर व्रतका पालन करनेवाला मनुष्य तपस्याके द्वारा मेरे अस्तित्वको मिटा डालनेका प्रयास करता है, उसकी तपस्यामें ही मैं प्रकट हो जाता हूँ
Translation
凡以苦行严守誓戒而欲以修苦行来灭我者，我便在他那苦行之中再度显现。
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Accusative, Singular
प्रयततेstrives/endeavors
प्रयतते:
TypeVerb
Rootयत् (धातु) उपसर्ग: प्र-
FormPresent, Third, Singular, Ātmanepada
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
FormTumun (infinitive)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
संशितव्रतःone whose vow is sharpened/strict
संशितव्रतः:
TypeAdjective
Rootसंशित-व्रत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
तपसिin (his) austerity
तपसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
प्रादुर्भवामिI manifest/appear
प्रादुर्भवामि:
TypeVerb
Rootभू (धातु) उपसर्ग: प्रादुर्-
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Nominative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes