Previous Verse
Next Verse

Shloka 74

Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्

वृषादर्भिप्रयुक्ता तु कृत्या विकृतदर्शना । यातुधानीति विख्याता पदूमिनीं तामरक्षत,राजा वृषादर्भिकी भेजी हुई भयानक आकारवाली यातुधानी कृत्या उस तालाबकी रक्षा कर रही थी

vṛṣādarbhiprayuktā tu kṛtyā vikṛtadarśanā | yātudhānīti vikhyātā padūminīṃ tām arakṣata |

毗湿摩说道:“那可怖的羯哩底耶(kṛtyā)——由弗利沙达尔毗(Vṛṣādarbhī)所驱使,并以夜叉女妖般的‘夜都檀尼’(yātudhānī)之名著称——正在守护那座莲池(Padūminī)。”

वृषादर्भि-प्रयुक्ताemployed/commissioned by Vṛṣādarbhī
वृषादर्भि-प्रयुक्ता:
Karta
TypeAdjective
Rootवृषादर्भि + प्रयुक्त (√युज्)
FormFeminine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
कृत्याa magical creation; witchcraft-entity
कृत्या:
Karta
TypeNoun
Rootकृत्या
FormFeminine, Nominative, Singular
विकृत-दर्शनाof dreadful/monstrous appearance
विकृत-दर्शना:
Karta
TypeAdjective
Rootविकृत + दर्शन
FormFeminine, Nominative, Singular
यातुधानीa female demon/witch
यातुधानी:
Karta
TypeNoun
Rootयातुधानी
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
विख्याताknown/called
विख्याता:
Karta
TypeAdjective
Rootविख्यात (वि + √ख्या)
FormFeminine, Nominative, Singular
पदूमिनीम्the lotus-pond (Padūminī)
पदूमिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपदूमिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
अरक्षत्protected/guarded
अरक्षत्:
TypeVerb
Root√रक्ष्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
Vṛṣādarbhī
K
kṛtyā
Y
yātudhānī
P
Padūminī (lotus-pond)

Educational Q&A

The verse highlights an ethical warning: harmful, coercive powers (kṛtyā/yātudhānī) may be used to guard or control resources, but such protection is rooted in adharma—fear and injury—rather than righteous guardianship. It invites discernment between legitimate protection and violent obstruction.

Bhīṣma describes a terrifying magical entity (kṛtyā), sent by Vṛṣādarbhī and known as a yātudhānī, stationed as a guard over a lotus-pond called Padūminī, preventing or threatening those who might approach it.