Shloka 2

गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्

Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows

Devanagari script

सन्ति नानाविधा लोका यांस्त्वं शक्र न पश्यसि । पश्यामि यानहं लोकानेकपत्न्यक्ष या: स्त्रिय:

Transliteration

santi nānāvidhā lokā yāṁs tvaṁ śakra na paśyasi | paśyāmi yān ahaṁ lokān ekapatnyakṣayāḥ striyaḥ, śakra |

Translation

毗湿摩说道：“噢，释迦罗啊，存在着许多种世界，是你所不能见的。我能见到那些世界——而对一夫坚贞不移的妇人，也同样能见到，噢，释迦罗。”

Word by Word

• सन्ति: are/exist
• सन्ति: Karta
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन

• नाना-विधाः: of various kinds
• नाना-विधाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: नानाविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• लोकाः: worlds/realms
• लोकाः: Karta
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• यान्: which (worlds) / whom
• यान्: Karma
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शक्र: O Śakra (Indra)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• पश्यसि: you see
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन

• पश्यामि: I see
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन

• यान्: which (worlds)
• यान्: Karma
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लोकान्: worlds/realms
• लोकान्: Karma
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• एक-पत्न्यः: faithful wives (lit. having one husband)
• एक-पत्न्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: एकपत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• याः: who/which (women)
• याः: Karta
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• शक्र: O Śakra
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

पितामह उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma (Pitāmaha)
• Śakra (Indra)
• lokāḥ (various worlds/realms)
• ekapatnī-vratāḥ striyaḥ (women devoted to one husband)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Moral and spiritual excellence can grant extraordinary clarity of perception: even Indra’s sight is limited, while those established in dharma—here highlighted through the ideal of unwavering marital fidelity—may perceive higher or subtler realms.

What is happening in the narrative?

Bhīṣma addresses Indra (Śakra), asserting that there are many realms beyond Indra’s immediate vision. Bhīṣma claims he can see them, and adds that women devoted to a single husband (pativratās) can also perceive such realms, underscoring the potency of dharma.