Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)

ज्ञानविज्ञानयुक्तानां निरुपाख्या निरज्जना | कैवल्या या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान्‌

jñānavijñānayuktānāṁ nirupākhyā nirajjanā | kaivalyā yā gatir deva paramā sā gatir bhavān ||

风神伐由说道:“噫,天神啊,具足智与证悟之辨(jñāna 与 vijñāna)者所证得的至上归趣——超越‘同形相’(sārūpya)等一切名相之限,清净无垢,孤绝如独存解脱(kaivalya)——那最高之境,唯是你自身。”

ज्ञानविज्ञानयुक्तानाम्of those endowed with knowledge and realization
ज्ञानविज्ञानयुक्तानाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootज्ञान-विज्ञान-युक्त
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
निरुपाख्याnameless; without designation
निरुपाख्या:
Karta
TypeAdjective
Rootनिरुपाख्य
FormFeminine, Nominative, Singular
निरज्जनाstainless; without taint
निरज्जना:
Karta
TypeAdjective
Rootनिरञ्जन
FormFeminine, Nominative, Singular
कैवल्याkaivalya (absolute aloneness/liberation)
कैवल्या:
Karta
TypeNoun
Rootकैवल्य
FormFeminine, Nominative, Singular
याwhich
या:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Nominative, Singular
गतिःgoal; state; course
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
देवO god
देव:
Sambodhana
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Vocative, Singular
परमाsupreme
परमा:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम
FormFeminine, Nominative, Singular
साthat
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
गतिःgoal; state
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
देवO god
देव:
Sambodhana
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Vocative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva
D
Deva (addressed deity)

Educational Q&A

The verse identifies the highest liberation (kaivalya)—beyond all describable states and free from impurity—as identical with the divine reality addressed as ‘Deva’. It links liberation to the union of jñāna (scriptural/true knowledge) and vijñāna (direct realization).

Vāyudeva speaks in praise and theological clarification, declaring that the ultimate, indescribable goal sought by spiritually accomplished persons is not merely a state to be reached but the very being of the deity being addressed.