Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः

Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition

काशिराज: स विख्यात: पृथिव्यां पृथिवीपते । ग्रहं तु सुषुवे यं तु सिंहिकार्केन्दुमर्दनम्‌ । स क्राथ इति विख्यातो बभूव मनुजाधिप:

vaiśampāyana uvāca |

kāśirājaḥ sa vikhyātaḥ pṛthivyāṃ pṛthivīpate |

grahaṃ tu suṣuve yaṃ tu siṃhikārkendumardanam |

sa krātha iti vikhyāto babhūva manujādhipaḥ ||

毗湿摩耶那说道:“大地之主啊,那位迦尸国王名闻天下。辛希迦所生之‘行星’(graha)——罗睺,侵扰太阳与月亮者——也在此人间降生,成为以‘克罗他’(Krātha)之名著称的君王。此段旨在昭示:宇宙间扰乱秩序的力量亦能化为人形;并告诫诸王,声名与权势或出自可畏之源,尤须以克制加以统御。”

काशिराजःthe king of Kāśī
काशिराजः:
Karta
TypeNoun
Rootकाशिराज
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विख्यातःwell-known, famed
विख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootविख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Locative, Singular
पृथिवीपतेO lord of the earth (O king)
पृथिवीपते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवीपति
FormMasculine, Vocative, Singular
ग्रहम्a planet; the graha (Rāhu)
ग्रहम्:
Karma
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut, indeed
तु:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतु
सुषुवेgave birth (bore)
सुषुवे:
Karta
TypeVerb
Rootसू
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
तुindeed
तु:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतु
सिंहिकाSiṃhikā (a demoness)
सिंहिका:
Karta
TypeNoun
Rootसिंहिका
FormFeminine, Nominative, Singular
अर्कthe sun
अर्क:
Karma
TypeNoun
Rootअर्क
FormMasculine, Accusative, Singular
इन्दुthe moon
इन्दु:
Karma
TypeNoun
Rootइन्दु
FormMasculine, Accusative, Singular
मर्दनम्crusher, subduer
मर्दनम्:
Karma
TypeNoun
Rootमर्दन
FormNeuter, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्राथःKrātha (name)
क्राथः:
Karta
TypeProperNoun
Rootक्राथ
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus, as
इति:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइति
विख्यातःwell-known
विख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootविख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
बभूवbecame
बभूव:
Karta
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
मनुजाधिपःlord of men, king
मनुजाधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootमनुजाधिप
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kāśirāja (King of Kāśī)
P
Pṛthivīpati (addressed king, Janamejaya)
S
Siṃhikā
R
Rāhu (graha)
S
Sun (Arka)
M
Moon (Indu)
K
Krātha

Educational Q&A

The verse links celestial forces with human rulership, implying that immense power—especially disruptive power—can manifest in political life; therefore a king must exercise self-control and uphold order rather than magnify chaos.

Vaiśampāyana continues the catalogue of beings taking human birth, stating that the graha Rāhu—born of Siṃhikā and known for afflicting the Sun and Moon—became a human ruler named Krātha, while also noting the renown of the king of Kāśī.