Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 3›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Īśvara-gītā: Brahman as All-Pervading—Kāla, Prakṛti–Puruṣa, Tattva-Evolution, and Mokṣa

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) द्वितीयो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अव्यक्तादभवत् कालः प्रधानं पुरुषः परः / तेभ्यः सर्वमिदं जातं तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge (īśvaragītāsu) dvitīyo 'dhyāyaḥ īśvara uvāca avyaktādabhavat kālaḥ pradhānaṃ puruṣaḥ paraḥ / tebhyaḥ sarvamidaṃ jātaṃ tasmād brahmamayaṃ jagat

Translation

如是，于《圣龟摩往世书》六千颂本（Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā）后分（《自在天歌》之中）第二章。主曰：由未显（Avyakta）而生时（Kāla）；并有本原质（Pradhāna）与至上补卢沙（Puruṣa）。由此诸者，一切宇宙出生；故此世界遍满梵，乃梵所成（brahma-maya）。

Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्त्यर्थक अव्यय (quotative/end marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
अधिकरण (location/context)
TypeNoun
Rootश्री + कूर्म + पुराण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (श्रीमत् कूर्मपुराणम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन
षट्साहस्त्र्याम्in the six-thousand (collection)
षट्साहस्त्र्याम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootषट् + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (षट्-साहस्त्री = six-thousand [verses/units]), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘संहितायाम्’ इति विशेषण
संहितायाम्in the saṃhitā/compilation
संहितायाम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
उपरिविभागेin the upper section
उपरिविभागे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपरि + विभाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपरि-भागः), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ईश्वरगीतासुin the Īśvara-gītās
ईश्वरगीतासु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootईश्वर + गीता (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ईश्वरस्य गीताः), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अध्यायः’ इति विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/शीर्षक (heading subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ईश्वरःĪśvara
ईश्वरः:
कर्ता (speaker)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अव्यक्तात्from the unmanifest
अव्यक्तात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन
अभवत्arose, came to be
अभवत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कालःtime
कालः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रधानम्Pradhāna (primordial matter)
प्रधानम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समुच्चयेन ‘कालः ... प्रधानम् ...’ (as another subject item)
पुरुषःPuruṣa (spirit/person)
पुरुषः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परःsupreme
परः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पुरुषः’ इति विशेषण
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (Ablative/अपादान), बहुवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘इदम्’ इति विशेषण
इदम्this (universe)
इदम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जातम्born, produced
जातम्:
क्रियाविशेष-रूप विधेय (predicate participle)
TypeVerb
Root√जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘इदम्’ इत्यस्य विधेय (has been born/produced)
तस्मात्from that
तस्मात्:
अपादान
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी, एकवचन
ब्रह्ममयम्made of Brahman
ब्रह्ममयम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः मयम् = consisting of Brahman), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जगत्’ इति विशेषण
जगत्world, universe
जगत्:
कर्ता/विषय (subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker

Ishvara (Lord Kurma/Vishnu speaking in the Ishvara Gita)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
I
Ishvara
A
Avyakta
K
Kala (Time)
P
Pradhana
P
Purusha
B
Brahman
J
Jagat

FAQs

It distinguishes the Supreme Puruṣa as transcendent consciousness while affirming that the entire cosmos is brahma-maya—pervaded by Brahman—implying the Self’s ultimate reality as Brahman beyond yet immanent in creation.

This verse sets the metaphysical ground for Pāśupata-oriented contemplation: meditation on Īśvara as the source of Time, Pradhāna and Puruṣa, leading the practitioner to perceive the world as brahma-maya and to cultivate non-attachment (vairāgya) toward merely manifest forms.

By presenting Īśvara as the supreme source and Brahman as the substance of the cosmos, it supports the Kurma Purana’s non-sectarian synthesis: the one Īśvara (honored as Śiva in Pāśupata idiom and as Viṣṇu-Kūrma in narrative form) is the same supreme reality behind creation.

←Previous Verse
Next Verse→