Shloka 47
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
इति तस्या वचः श्रुत्वा प्रीतः प्राह तपोधनः / भोगात्मकं शरीरं तु कर्म कार्यकरं तव
Transliteration
iti tasyā vacaḥ śrutvā prītaḥ prāha tapodhanaḥ / bhogātmakaṃ śarīraṃ tu karma kāryakaraṃ tava
Translation
闻其言，具足苦行之仙者欣然说道：“此为受用之身，乃汝业之器具，使业得以成办。”
Word by Word
itithus
iti:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (thus/so)
tasyāḥof her
tasyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
vacaḥspeech/words
vacaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); ‘श्रुत्वा’ = having heard
prītaḥpleased
prītaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprīta (प्रातिपदिक; √prī-धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (pleased)
prāhasaid
prāha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-āh (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
tapodhanaḥthe ascetic (one rich in austerity)
tapodhanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + dhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘तपसः धनम्’ = whose wealth is austerity)
bhoga-ātmakammade of enjoyment
bhoga-ātmakam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhoga (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘भोगः आत्मा यस्य’ = consisting of enjoyment)
śarīrambody
śarīram:
Karta (कर्ता/वाक्यविषय)
TypeNoun
Rootśarīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
tuindeed/but
tu:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअन्वय-निपातः
karmaaction/karma
karma:
Apposition/Viśeṣya (विशेष्य/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
kārya-karameffect-producing
kārya-karam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkārya (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘कार्यं करोति’ = causing/producing effects)
tavaof you/your
tava:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootyuṣmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन