Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 14

भण्डासुरस्य मन्त्रणा

Bhaṇḍāsura’s War-Counsel against Lalitā

Devanagari script

अस्मिन्नेव ह्यवसरे पार्ष्णिग्राहो विधीयताम् / पार्ष्णिग्रहमिमं कर्तुं विषङ्गश्चतुरो भवेत्

Transliteration

asminneva hyavasare pārṣṇigrāho vidhīyatām / pārṣṇigrahamimaṃ kartuṃ viṣaṅgaścaturo bhavet

Translation

正当此时，当施行“夺踵”之策，从后袭击。为成此夺踵之举，毗桑伽当机敏善谋。

Word by Word

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण (स्थान/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (contextual)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• हि: for/indeed
• हि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (causal/emphatic particle)

• अवसरे: at the occasion/time
• अवसरे: अधिकरण (काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अवसर (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• पार्ष्णिग्राहः: rear-guard (one who seizes/protects the heel/rear)
• पार्ष्णिग्राहः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: पार्ष्णि (प्रातिपदिक) + ग्राह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (pārṣṇyāḥ grāhaḥ), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग

• विधीयताम्: let it be arranged/appointed
• विधीयताम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + वि (उपसर्ग)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• पार्ष्णिग्रहम्: rear-guarding (rear-guard)
• पार्ष्णिग्रहम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्ष्णि (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग

• इमम्: this
• इमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/Acc), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (agreeing with पार्ष्णिग्रहम्)

• कर्तुम्: to do/to make
• कर्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत्

• विषङ्गः: Viṣaṅga (name)
• विषङ्गः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: विषङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग; संबोधनार्थे नाम (proper name)

• चतुरः: skilled/clever
• चतुरः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (agreeing with विषङ्गः)

• भवेत्: should be/would be
• भवेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद