Shloka 114
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मातरिश्वा विनीतवत् / उवाच मधुरं वाक्यं यथादृष्टं यथाक्रमम्
Transliteration
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mātariśvā vinītavat / uvāca madhuraṃ vākyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathākramam
Translation
听闻他们的话后，摩多利施瓦（风神）以谦恭之态，依其所见、依其次第，说出柔和甘美之言。
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)
तत्-वचनम्their statement/that speech
तत्-वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive-determinative)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), पूर्वकाल (prior action): ‘having heard’
मातरिश्वाMātariśvan (Vāyu)
मातरिश्वा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
विनीतवत्humbly, as if disciplined
विनीतवत्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविनीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नी with वि + क्त) + वत् (तद्धित)
Formअव्यय (indeclinable), प्रकारवाचक (manner-adverb): ‘-वत्’ = ‘like/as’
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
मधुरम्sweet
मधुरम्:
कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa/Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective)
वाक्यम्speech, statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
यथा-दृष्टम्as seen
यथा-दृष्टम्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दृश् + क्त)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial compound), अव्यय (indeclinable): ‘as seen’
यथा-क्रमम्in proper sequence
यथा-क्रमम्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + क्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial compound), अव्यय (indeclinable): ‘in due order’