Shloka 97
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
इत्येवं कारणाद्भूतो लोकसर्गः स्वयंभुवः / महदाद्या विशेषान्ता विकाराः प्राकृताः स्वयम्
Transliteration
ityevaṃ kāraṇādbhūto lokasargaḥ svayaṃbhuvaḥ / mahadādyā viśeṣāntā vikārāḥ prākṛtāḥ svayam
Translation
如是，由因而生，自生者（Svayambhū）之世界创造显现；从“大”（Mahat）起，直至“差别”（viśeṣa）之终，一切变异皆自然而属原质（Prakṛti）。
Word by Word
इतिthus; so (end-quote)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
एवम्in this manner
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (क्रियाविशेषण)
कारणात्from the cause
कारणात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
भूतःarisen; become
भूतः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूत (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle); पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; agrees with लोकसर्गः
लोकसर्गःcreation of the world
लोकसर्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलोक + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य सर्गः)
स्वयंभुवःself-born; self-existent
स्वयंभुवः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + भू (धातु) → स्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—‘स्वयं भूः यस्य/यः’ (self-born); agrees with लोकसर्गः
महत्-आद्याःbeginning with Mahat
महत्-आद्याः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष—‘महत् आदिः येषाम्’ (beginning with Mahat); agrees with विकाराः
विशेष-अन्ताःending with the specific differentiations
विशेष-अन्ताः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootविशेष (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष—‘विशेषः अन्तः येषाम्’ (ending in the particulars); agrees with विकाराः
विकाराःmodifications; evolutes
विकाराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्राकृताःof Prakṛti; primordial
प्राकृताः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; agrees with विकाराः
स्वयम्by itself; spontaneously
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (क्रियाविशेषण)