Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 40
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा / नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगाः
Transliteration
nadyāḥ srotastu gaṅgāyāḥ pratyapadyata saptadhā / nalinī hlādinī caiva pāvanī caiva prācyagāḥ
Translation
恒河之流分为七道；其中名为“莲生”“欢悦”“净化”的三道水流向东方。
Word by Word
नद्याःof the river
नद्याः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; ‘of the river’
स्रोतःthe stream/current
स्रोतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootस्रोतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut; and
तु:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (particle)
गङ्गायाःof the Ganga
गङ्गायाः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘of Gaṅgā’
प्रत्यपद्यतturned/flowed (back)
प्रत्यपद्यत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्रति-√पद् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘returned/flowed back/turned’
सप्तधाsevenfold
सप्तधा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसप्तधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (sevenfold)
नलिनीNalinī (name of a stream)
नलिनी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनलिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
ह्लादिनीHlādīnī (name of a stream)
ह्लादिनी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootह्लादिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
पावनीPāvanī (name of a stream)
पावनी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपावनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
प्राच्यगाःgoing eastward
प्राच्यगाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootप्राची + ग (√गम्) (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिशा + ग ‘going’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘east-going’