Shloka 53
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
अगस्त्यपीतसलिलाच्चिरं शुष्कोदका अपि / गङ्गांभसा पुनः पूर्णाश्चत्वारो ऽम्बुधयो ऽभवन्
Transliteration
agastyapītasalilācciraṃ śuṣkodakā api / gaṅgāṃbhasā punaḥ pūrṇāścatvāro 'mbudhayo 'bhavan
Translation
纵然因阿伽斯底耶饮尽其水而久旱，四海仍复以恒河圣水再度充盈，遂成四大海洋。
Word by Word
अगस्त्य-पीत-सलिलात्from the water drunk by Agastya
अगस्त्य-पीत-सलिलात्:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक) + पीत (पा धातु, क्त कृदन्त) + सलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग ‘सलिल’ आधारः, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (अगस्त्येन पीतं सलिलं यस्मात्)
चिरम्for a long time
चिरम्:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
शुष्क-उदकाःdry (waterless)
शुष्क-उदकाः:
कर्ता (Subject complement)
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (शुष्कं उदकं येषाम्/येषु) — ‘dry (having no water)’
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअप्यर्थक अव्यय (even/also)
गङ्गा-अम्भसाwith the water of the Gaṅgā
गङ्गा-अम्भसा:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग ‘अम्भस्’, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गङ्गायाः अम्भसा)
पुनःagain
पुनः:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनरावृत्तिबोधक
पूर्णाःfilled/full
पूर्णाः:
कर्ता (Subject complement)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (संख्यावाचक)
अम्बुधयःoceans/seas
अम्बुधयः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootअम्बुधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अभवन्became/were
अभवन्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद