Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 9
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
संरक्ष्यमाणस्तैः सर्वैर्हयस्ते यज्ञियो नृप / केनाप्य लक्षितः क्वापि नीतो विधिवशाद्दिवि
Transliteration
saṃrakṣyamāṇastaiḥ sarvairhayaste yajñiyo nṛpa / kenāpya lakṣitaḥ kvāpi nīto vidhivaśāddivi
Translation
大王啊，那匹祭祀用的圣马虽由众人守护，却被某人窥见，因命数所使，被带往天界某处。
Word by Word
संरक्ष्यमाणःbeing protected
संरक्ष्यमाणः:
Karta (कर्ता) — हयः (with participle as predicate)
TypeVerb
Rootसम्-रक्ष् (धातु) → संरक्ष्यमाण (कृदन्त, वर्तमानकाले कर्मणि)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान), प्रथमा (1st) एकवचन, पुल्लिङ्ग; passive present participle nominative singular masculine
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd) बहुवचन; instrumental plural (by them)
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd) बहुवचन; instrumental plural qualifying तैः
हयःthe horse
हयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) एकवचन; nominative singular
तेthey
ते:
Karta (कर्ता) — implied for later actions
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) बहुवचन; nominative plural (they)
यज्ञियःfit for sacrifice
यज्ञियः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st) एकवचन; nominative singular qualifying हयः
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th) एकवचन; vocative singular
केनby whom
केन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd) एकवचन; instrumental singular (by whom)
अपिeven/indeed (indefinite: 'someone')
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis/indefiniteness with interrogative
लक्षितःnoticed/marked
लक्षितः:
Karma (कर्म) — of implied agent
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु) → लक्षित (कृदन्त, भूतकर्मणि)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), प्रथमा (1st) एकवचन, पुल्लिङ्ग; past passive participle nominative singular masculine
क्वापिsomewhere
क्वापि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) of place; indefinite locative sense
नीतःtaken/led away
नीतः:
Karma (कर्म) — of implied agent
TypeVerb
Rootनी (धातु) → नीत (कृदन्त, भूतकर्मणि)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), प्रथमा (1st) एकवचन, पुल्लिङ्ग; past passive participle nominative singular masculine
विधिवशात्by the force of fate/ordinance
विधिवशात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): विधेः वशः; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th) एकवचन; ablative singular used adverbially
दिविin heaven
दिवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th) एकवचन; locative singular