Shloka 55
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अन्यथा मम का शक्तिः शत्रून्हन्तुं तथाविधान् / अनल्पी कुरुते फल्यं यन्मे व्यवसितं भवान्
Transliteration
anyathā mama kā śaktiḥ śatrūnhantuṃ tathāvidhān / analpī kurute phalyaṃ yanme vyavasitaṃ bhavān
Translation
若非如此，我哪有力量诛灭那般强敌？你为我所立之决断并非微小，必结广大之果。
Word by Word
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (otherwise)
ममmy/of me
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
काwhat (kind of)
का:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा, एकवचन — interrogative adjective qualifying ‘śaktiḥ’
शक्तिःpower/ability
शक्तिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शत्रून्enemies
शत्रून्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → हन्तुम् (तुमुन्-प्रत्यय, infinitive)
Formतुमुनन्त (Infinitive) — purpose ‘to kill’
तथाsuch/so
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus)
अविधान्of such a kind
अविधान्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन — qualifying ‘śatrūn’
अनल्पीnot small/great
अनल्पी:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअनल्प (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — agrees with implied ‘śaktiḥ’
कुरुतेproduces/makes
कुरुते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
फल्यम्fruit/result
फल्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक) → फल्य (विशेषण-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — object of ‘kurute’
यत्that/which (because)
यत्:
हेतु/सम्बन्ध (Reason/Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘because/that’
मेmy/of me
मे:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन — enclitic
व्यवसितम्resolved/undertaken
व्यवसितम्:
कर्म (Object/Complement)
TypeVerb
Rootवि+अव+सि/सा (धातु ‘to resolve/settle’) → व्यवसित (कृदन्त-क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘resolved/undertaken’
भवान्you (sir)
भवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन