Shloka 9
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्
Transliteration
āhūtaścāsakṛttāta sotkaṇṭhaṃ prīyamāṇayā / pitāmahyā bahumukhairicchantyā mama darśanam
Translation
父亲啊，祖母神（Pitāmahī）欣喜地渴望见我，怀着殷切之心多次召唤我前去。
Word by Word
आहूतःhaving been called
आहूतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ-ह्वे (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अहम्/सः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
असकृत्repeatedly
असकृत्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअसकृत् (अव्यय)
Formआवृत्ति-अव्यय (adverb)
तातdear one/son (vocative)
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
स-उत्कण्ठम्with longing/eagerly
स-उत्कण्ठम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ) + उत्कण्ठ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः; अर्थः—उत्कण्ठया सह/उत्कण्ठितम्
प्रीयमाणयाby (her) rejoicing/being pleased
प्रीयमाणया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्री (धातु) + शानच् (कृत्-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदी कृदन्त (present participle, middle/passive sense), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् ‘पितामह्या’ इत्यस्य
पितामह्याby the grandmother
पितामह्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपितामही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
बहुमुखैःwith many words/faces (i.e., in many ways)
बहुमुखैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘बहूनि मुखानि’ इति कर्मधारय; साधन/प्रकारार्थे
इच्छन्त्याby (her) desiring
इच्छन्त्या:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootइष्/इच्छ् (धातु) + शतृ (कृत्-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् ‘पितामह्या’ इत्यस्य
ममmy
मम:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
दर्शनम्seeing/appearance (darśana)
दर्शनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन