Shloka 54
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्
Transliteration
yogapaṭṭena saṃvītasvadehamṛṣipuṅgavam / vyākhyānamudrāvilasatsavyapāṇitalāṃbujam
Translation
只见那位上乘仙圣以瑜伽束带缠身；其左掌如莲，呈说法之印而光彩流转。
Word by Word
योग-पट्टेनwith a yoga-strap
योग-पट्टेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + पट्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः ‘योगपट्ट’ = yoga-strap/band
संवीत-स्व-देहम्having his own body wrapped/covered
संवीत-स्व-देहम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+वी (धातु) + स्व (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक)
Formकृदन्तः: ‘संवीत’ (क्त-प्रत्यय, past passive participle) = wrapped/covered; समासः (तत्पुरुष) ‘स्वदेह’ = own body; समस्तपदम् नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्बद्धं, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (as qualifier of ‘ऋषिपुङ्गवम्’)
ऋषि-पुङ्गवम्the foremost of sages
ऋषि-पुङ्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः = bull among sages / foremost sage
व्याख्यान-मुद्रा-विलसत्-सव्य-पाणि-तल-अम्बुजम्whose left lotus-palm shone with the teaching-gesture
व्याख्यान-मुद्रा-विलसत्-सव्य-पाणि-तल-अम्बुजम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याख्यान (प्रातिपदिक) + मुद्रा (प्रातिपदिक) + विलस् (धातु) + सव्य (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-समासः (प्रधानतः तत्पुरुष): ‘सव्यपाणितलाम्बुज’ = lotus-like palm of the left hand; ‘विलसत्’ = विलस्-धातोः शतृ-प्रत्यय (present active participle) ‘shining/displaying’; ‘व्याख्यानमुद्रा’ = gesture of exposition; समस्तपदम् पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (qualifying ‘ऋषिपुङ्गवम्’)