Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Chaturtha Skandha, Shloka 15

Nārada Explains the Allegory of King Purañjana

Deha–Indriya–Manaḥ Mapping and the Remedy of Bhakti

वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे श‍ृणु । हस्तपादौ पुमांस्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ॥ १५ ॥

vaiśasaṁ narakaṁ pāyur lubdhako ’ndhau tu me śṛṇu hasta-pādau pumāṁs tābhyāṁ yukto yāti karoti ca

所谓普兰阇那去“毗舍娑”,意指他堕入地狱,与直肠之门相关。随行者“卢布陀迦”即直肠的作业之根。先前所说两位盲伴,当知为手与足。凭手足之助,众生方能往来行动,作种种业。

vaiśasamVaiśasa (a hell/name)
vaiśasam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvaiśasa (प्रातिपदिक)
FormNapuṁsakaliṅga, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana
narakamhell
narakam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
FormNapuṁsakaliṅga, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana
pāyuḥanus
pāyuḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpāyu (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana
lubdhakaḥhunter
lubdhakaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootlubdhaka (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana
andhautwo blind ones (the eyes)
andhau:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootandha (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā (Nominative/प्रथमा), Dvivacana (dual/द्विवचन)
tubut, indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; particle (वाक्योपपादक/contrastive)
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Ṣaṣṭhī (Genitive/षष्ठी), Ekavacana
śṛṇulisten
śṛṇu:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
FormLoṭ-lakāra (Imperative/लोट्), Madhyama-puruṣa (2nd person/मध्यम), Ekavacana; parasmaipada
hasta-pādauhands and feet
hasta-pādau:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Dvivacana; dvandva: 'hands and feet'
pumāna man
pumān:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpuman (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga, Prathamā, Ekavacana (irregular nominative: pumān)
tābhyāmby those two
tābhyām:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Tṛtīyā (Instrumental/तृतीया), Dvivacana
yuktaḥjoined, equipped
yuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootyuj (धातु) + kta (कृत्) → yukta (प्रातिपदिक)
FormKta/PPP (क्त), Puṁliṅga, Prathamā, Ekavacana; used adjectivally
yātigoes
yāti:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
FormLaṭ (Present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
karotidoes
karoti:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
FormLaṭ (Present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
N
Nārada Muni
K
King Prācīnabarhi (Prācīnabarhiṣat)

FAQs

This verse portrays bodily functions and sense organs as degrading and binding forces, teaching that the living being becomes entangled when he identifies the self with the body’s instruments of action and perception.

Nārada was redirecting the king from ritualistic, fruitive activity toward inner renunciation and devotion by exposing the body-centered life as spiritually dangerous and ultimately hellish in consciousness.

Practice mindful restraint of the senses, reduce compulsive bodily indulgence, and anchor daily actions in bhakti—hearing, chanting, and serving—so the body becomes an instrument of devotion rather than bondage.