Mantra 70

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

पुनर्देहि वनस्पते य एष निहितस्त्वयि । यथा यमस्य सादन आसातै विदथा वदन्

IAST Transliteration

púnar dehi vanaspate yá eṣá níhitas tváyi | yáthā yámasya sā́dane ā́ sātai vidáthā vádan |

English Translation (Griffith/Whitney)

Give back again, O Lord of the Forest, this that is laid within thee, that, speaking the ordinances, he may win his way unto the seat of Yama.

Translation

林木之主啊，请再归还这由你所藏纳之物；使他宣说诸仪则（vidhā/vidatha）时，得以抵达阎摩（Yama）之座。

Word by Word

• पुनः: again, back
• पुनः: —
• Type: Indeclinable
• Root: पुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• देहि: give (back)!
• देहि: —
• Type: Verb
• Root: धा (दधाति) / दा (देयम्) — आज्ञार्थे ‘देहि’ रूपम्

• वनस्पते: O lord of the forest (tree/plant)
• वनस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (प्रातिपदिक)

• यः: who/which
• यः: कर्तृ (उपवाक्ये) / सम्बन्ध-निर्देशक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एषः: this
• एषः: कर्तृ (उपवाक्ये) / विशेष्य-निर्देशक
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• निहितः: placed, deposited
• निहितः: — (विशेषण; ‘एषः’ इत्यस्य)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• त्वयि: in you
• त्वयि: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यथा: so that; just as
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• यमस्य: of Yama
• यमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• सादनम्: abode, seat, dwelling
• सादनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सादन (प्रातिपदिक; √सद् ‘to sit’ से)

• आसातै: may he attain/reach
• आसातै: —
• Type: Verb
• Root: आ-सा (धातु) / आ-आस् (धातु) — ‘आसातै’ (वेदिक) रूपम्

• विदथा: assemblies, rites/ceremonial gatherings
• विदथा: कर्म (वदन् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• वदन्: speaking, uttering
• वदन्: कर्तृ (आसातै इत्यस्य सह; ‘speaking’)
• Type: Participle
• Root: वद् (धातु) → वदत् (वर्तमान कृदन्त)

Attribution

Rishi: Funerary anuvāka tradition of AV 18 (variable anukramaṇī attribution)

Devata: Vanaspati (as ritual agent) and Yama (as destination authority)

Chandas: Anuṣṭubh (likely)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"Firm command for release → gentle sending toward rightful seat.","listener_experience":"Relief and completion; a sense that the transition is properly guided.","intensity":5}