Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 40

अभिजातोपरुद्धा भूमिरत्यन्तमहोपकारापि क्षमा मोक्षयितुं व्यसनाबाधभयात्पशुव्रजोपरुद्धा तु कोशवाहनोपकारिणी न क्षमा मोक्षयितुमन्यत्र सस्यवापोपरोधादिति ॥ कZ_०८.४.४० ॥

abhijātoparuddhā bhūmir atyantamahopakārāpi kṣamā mokṣayituṃ vyasanābādhabhayāt paśuvrajoparuddhā tu kośavāhanopakāriṇī na kṣamā mokṣayitum anyatra sasyavāpoparodhād iti.

被高门显贵(有权势者)占阻的土地——即便收益极大——也可以释放,以免灾祸与骚扰。但被畜群占阻、能通过产出与役力而有利于国库与运输的土地,不应释放——除非它妨碍播种与耕作。

अभिजातwell-born; of good lineage
अभिजात:
TypeAdjective
Rootअभि-√जन्
Formप्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गम्); विशेषणम्
उपरुद्धाblocked; obstructed; besieged
उपरुद्धा:
TypeParticiple (Past Passive)
Rootउप-√रुध्
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; भूतकर्मणि कृदन्तः; (भूमिः इति विशेष्यस्य)
भूमिःland; territory
भूमिः:
TypeNoun
Rootभूमि
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्
अत्यन्तम्excessively; extremely
अत्यन्तम्:
TypeAdverb
Rootअत्यन्त
Formअव्ययम्
महाgreat
महा:
TypeAdjective (prefixal member)
Rootमहत्
Formपूर्वपदम्; समासाङ्गम्
उपकाराbeneficial; rendering great service/benefit
उपकारा:
TypeNoun
Rootउपकार
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; (भूमिः इति विशेष्यस्य)
अपिeven; although
अपि:
TypeParticle
Rootअपि
Formनिपातः
क्षमाfit to be pardoned/forgiven; tolerable
क्षमा:
TypeAdjective
Rootक्षमा
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; (भूमिः इति विशेष्यस्य)
मोक्षयितुम्to release; to set free; to let go
मोक्षयितुम्:
TypeVerb (Infinitive)
Root√मुच् (मोचने)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः; infinitive; ‘to release/let go’
व्यसनcalamity; misfortune; distress
व्यसन:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formषष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम् (व्यसन-आबाध-भय)
आबाधaffliction; harassment; constraint
आबाध:
TypeNoun
Rootआबाध
Formसमासमध्यपदम्; ‘affliction/pressure’
भयात्from fear; due to fear
भयात्:
TypeNoun
Rootभय
Formपञ्चमी एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; हेतौ/अपादाने
पशुcattle; livestock
पशु:
TypeNoun
Rootपशु
Formषष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम्
व्रजherd; drove
व्रज:
TypeNoun
Rootव्रज
Formप्रथमा एकवचनम् पुंलिङ्गम्; ‘herd’
उपरुद्धाblocked; obstructed
उपरुद्धा:
TypeParticiple (Past Passive)
Rootउप-√रुध्
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; (भूमिः इति विशेष्यस्य)
तुbut; however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपातः; विरोध/विशेषार्थे
कोशtreasury
कोश:
TypeNoun
Rootकोश
Formसमासपूर्वपदम्; ‘treasury’
वाहनvehicles; transport; conveyance
वाहन:
TypeNoun
Rootवाहन
Formसमासमध्य/उत्तरपदम्; ‘transport/vehicles’
उपकारिणीbeneficial to the treasury and transport/vehicles
उपकारिणी:
TypeAdjective
Rootउपकारिन्
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; ‘benefiting (the treasury and transport)’
not
:
TypeParticle
Root
Formनिषेधार्थकः निपातः
क्षमाfit to be released/forgiven
क्षमा:
TypeAdjective
Rootक्षमा
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; (भूमिः इति विशेष्यस्य)
मोक्षयितुम्to release
मोक्षयितुम्:
TypeVerb (Infinitive)
Root√मुच्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः
अन्यत्रexcept; otherwise; elsewhere
अन्यत्र:
TypeIndeclinable (Adverb)
Rootअन्यत्र
Formअव्ययम्; ‘except/elsewhere’
सस्यcrops; grain
सस्य:
TypeNoun
Rootसस्य
Formषष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम्; ‘of crops’
वापsowing; planting
वाप:
TypeNoun
Rootवाप
Formसमासमध्यपदम्; ‘sowing/planting’
उपरोधात्from obstruction; due to prevention/blocking
उपरोधात्:
TypeNoun
Rootउपरोध
Formपञ्चमी एकवचनम् पुंलिङ्गम्; हेतौ/अपादाने
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formअव्ययम्; वाक्यसमाप्त्यर्थम्
A
abhijāta (powerful elites)
P
paśuvraja (livestock herds)
K
kośa (treasury)
V
vāhana (transport/draught)
B
bhūmi (land)

FAQs

Release land occupied by powerful elites if keeping it risks broader calamity/harassment; do not release land used by herds if it supports revenue and transport, unless it blocks sowing.

Because cattle occupation can be fiscally and logistically productive (kośa and vāhana), whereas elite occupation can trigger political/security risks if contested.