Sutra 4

Devanagari script

मानुषेणाग्निना त्रिरपसव्यं परिगतमन्तःपुरमग्निरन्यो न दहति न चात्रान्योऽग्निर्ज्वलति वैद्युतेन भस्मना मृत्सम्युक्तेन करकवारिणावलिप्तं च ॥ कZ_०१.२०.०४ ॥

Transliteration

mānuṣeṇāgninā trir apasavyaṃ parigatam antaḥpuram agnir anyo na dahati na cātrānyo'gnir jvalati vaidyutena bhasmanā mṛt-samyuktena karaka-vāriṇāvaliptaṃ ca

Translation

若以人造之火逆时针绕内宫三匝，则他火不能焚之，亦无他火能在其中燃起；并且还应以雷火所成之灰与泥土相和，用冰雹之水涂抹其上。

Word by Word

• मानुषेण: by a human (man-made)
• Type: Noun/Adjective
• Root: मानुष
• Form: तृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (करणे)

• अग्निना: by fire
• Type: Noun
• Root: अग्नि
• Form: तृतीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम् (करणे)

• त्रिः: thrice
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिः
• Form: अव्ययम् (संख्यावाचक-क्रियाविशेषणम्)

• अपसव्यम्: counter-clockwise
• Type: Adjective/Adverbial
• Root: अपसव्य
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; क्रियाविशेषणवत् (गमन-प्रकारः)

• परिगतम्: having circumambulated / having gone around
• Type: Participle
• Root: परि√गम् (गम्)
• Form: कृदन्तः (क्त), द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; कर्मणि/भावे ‘having been gone around’

• अन्तःपुरम्: the inner palace (women’s quarters)
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर
• Form: द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; कर्म (परिगतम्)

• अग्निः: fire
• Type: Noun
• Root: अग्नि
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; कर्ता

• अन्यः: another
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; विशेषणम् (अग्निः)

• न: not
• Type: Particle
• Root: न
• Form: निषेध-अव्ययम्

• दहति: burns
• Type: Verb
• Root: √दह्
• Form: लट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• न: nor / not
• Type: Particle
• Root: न
• Form: निषेध-अव्ययम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• अत्र: here / in this place
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र
• Form: देशवाचक-अव्ययम्

• अन्यः: another
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; विशेषणम् (अग्निः)

• अग्निः: fire
• Type: Noun
• Root: अग्नि
• Form: प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; कर्ता

• ज्वलति: blazes / burns
• Type: Verb
• Root: √ज्वल्
• Form: लट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• वैद्युतेन: by lightning / by an electrical (lightning) [means]
• Type: Adjective (used as noun)
• Root: वैद्युत
• Form: तृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (करणे)

• भस्मना: with ash
• Type: Noun
• Root: भस्मन्
• Form: तृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (करणे)

• मृत्: with clay/earth
• Type: Noun
• Root: मृत्
• Form: तृतीया-एकवचनम् (वैकल्पिक-रूपेण), स्त्रीलिङ्गम्; ‘with clay/earth’ (करणे)

• सम्युक्तेन: mixed/combined (with)
• Type: Participle
• Root: सम्√युज् (युज्)
• Form: कृदन्तः (क्त), तृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; ‘mixed/combined’ (भस्मना… सह)

• करकवारिणा: with hail-water (water with hail)
• Type: Noun
• Root: करक-वारि
• Form: तृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (करणे)

• अवलिप्तम्: smeared/coated
• Type: Participle
• Root: अव√लिप् (लिप्)
• Form: कृदन्तः (क्त), द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; ‘smeared/coated’

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

Entities Mentioned

• agni
• antaḥpura
• bhasman
• mṛt

More Details

FAQs

How should this verse be read for administrative intent, beyond ritual language?

As a directive for fire-risk mitigation: combine culturally accepted protective procedures with material treatments (plastering/coatings) intended to reduce ignition and spread.

Why include both ritual circumambulation and physical plastering?

To ensure compliance: ritual legitimizes the practice socially, while material measures operationalize safety in construction and maintenance.