Sutra 15
Devanagari script
दशवर्षोपेक्षितमृणमप्रतिग्राह्यमन्यत्र बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः ॥ कZ_०३.११.१३ ॥
Transliteration
daśavarṣopekṣitam ṛṇam apratigrāhyam anyatra bālavṛddhavyādhitavyasaniproṣitadeśatyāgarājyavibhramebhyaḥ
Translation
被搁置十年的债务不得追偿——但若（未能追偿系因）未成年、年老、疾病、灾祸/困厄、在外邦逗留、离弃居处或王国动乱者除外。
Word by Word
दशवर्षोपेक्षितम्neglected for ten years
दशवर्षोपेक्षितम्:
TypeAdjective (participial)
Rootदश + वर्ष + उपेक्षित (उप-ईक्ष्/ईक्ष्, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (उपेक्षितम् = neglected/left unattended)
ऋणम्a debt
ऋणम्:
TypeNoun
Rootऋण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
अप्रतिग्राह्यम्not to be accepted/received (as a claim for recovery)
अप्रतिग्राह्यम्:
TypeAdjective
Rootप्रति-ग्रह् (ग्रह्) + अ (नञ्) + यत् (ग्राह्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; नञ्-पूर्वकं विशेषणम् (अ-ग्राह्य = not to be accepted/received)
अन्यत्रexcept (in cases other than)
अन्यत्र:
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
Formअव्यय; अपवादार्थे (excepting)
बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यःowing to (the circumstances of) being a minor, being old, being ill, being in distress/calamity, being away (abroad), having left the country, or political upheaval
बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः:
TypeNoun (compound, ablative plural)
Rootबाल + वृद्ध + व्याधित + व्यसनि + प्रोषित + देशत्याग + राज्यविभ्रम
Formपुं/नपुंसक-समाससमूहः; पञ्चमी-बहुवचन (…ेभ्यः) = 'from/owing to (these causes)'; members denote grounds for exception
Entities Mentioned
C
creditorD
debtorS
state in disorder (rājya-vibhrama)FAQs
It creates legal finality and reduces perpetual litigation, while exceptions ensure fairness when enforcement was practically impossible.