Sutra 28
Devanagari script
गीतवाद्यपाठ्यनृत्यनाट्याक्षरचित्रवीणावेणुमृदङ्गपरचित्तज्ञानगन्धमाल्यसम्यूहनसंवादनसंवाहनवैशिककलाज्ञानानि गणिका दासी रङ्गोपजीविनीश्च ग्राहयतो राजमण्डलादाजीवं कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.२८ ॥
Transliteration
gītavādyapāṭhyanṛtyanāṭyākṣaracitravīṇāveṇumṛdaṅgaparacittajñānagandhamālyasamyūhanasaṃvādanasaṃvāhanavaiśikakalājñānāni gaṇikā dāsī raṅgopajīvinī ca grāhayato rājamaṇḍalād ājīvaṃ kuryāt.
Translation
凡教导（或曾教导）妓女、女仆或舞台艺人以歌唱、器乐、诵读、舞蹈、戏剧、文字、绘画、维那琴、笛、鼓、洞察他人心意、香料、花环、布置/组合（装饰）、谈吐、按摩/侍奉服务以及房中术等技艺者，应由王室机构供养（即由国家维持/给薪）。
Word by Word
गीतsong; singing
गीत:
TypeNoun
Root√गै (गायने)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नामरूप: गीतम्)
वाद्यinstrumental music; musical instrument
वाद्य:
TypeNoun
Root√वद् (वादने)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (वाद्यम्)
पाठ्यrecitation; reading aloud
पाठ्य:
TypeNoun
Root√पठ् (पाठे)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (पाठ्यम्)
नृत्यdance
नृत्य:
TypeNoun
Root√नृत् (नर्तने)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नृत्यम्)
नाट्यdrama; theatrical performance
नाट्य:
TypeNoun
Root√नट् (नटने)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाट्यम्)
अक्षरletters; writing
अक्षर:
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अक्षरम्)
चित्रpainting; drawing
चित्र:
TypeNoun
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (चित्रम्)
वीणाvīṇā (lute)
वीणा:
TypeNoun
Rootवीणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वेणुflute; bamboo flute
वेणु:
TypeNoun
Rootवेणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
मृदङ्गmṛdaṅga drum
मृदङ्ग:
TypeNoun
Rootमृदङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
परचित्तज्ञानknowledge of another’s mind; mind-reading
परचित्तज्ञान:
TypeNoun
Rootज्ञान (√ज्ञा)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परस्य चित्तस्य ज्ञानम्
गन्धperfume; fragrance
गन्ध:
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
माल्यgarland; floral ornament
माल्य:
TypeNoun
Rootमाल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (माल्यम्)
सम्यूहनarrangement; assembling; grouping
सम्यूहन:
TypeNoun
Rootसम्यूहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (सम्यूहनम्)
संवादनconversation; agreeable speaking
संवादन:
TypeNoun
Rootसंवादन (√वद्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (संवादनम्)
संवाहनmassage; rubbing; shampooing
संवाहन:
TypeNoun
Rootसंवाहन (√वह्/√वाह्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (संवाहनम्)
वैशिकerotic art; courtesan’s craft
वैशिक:
TypeNoun
Rootवैशिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (वैशिकम्)
कलाज्ञानानिknowledges of the arts; artistic skills
कलाज्ञानानि:
TypeNoun
Rootज्ञान (√ज्ञा)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कलानां ज्ञानानि
गणिकाcourtesan
गणिका:
TypeNoun
Rootगणिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दासीfemale slave; maidservant
दासी:
TypeNoun
Rootदासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रङ्गोपजीविनीone who lives by the stage; stage-performer
रङ्गोपजीविनी:
TypeNoun
Rootउपजीविनी (√जीव्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रङ्गेण उपजीविनी
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
ग्राहयतःhe should cause (them) to learn; he should have (them) taught
ग्राहयतः:
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहणे) [णिच्]
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative): ‘causes to learn/causes to be taught’
राजमण्डलात्from the royal circle/establishment
राजमण्डलात्:
TypeNoun
Rootराजमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; राज्ञः मण्डलम् / राजसम्बद्धं मण्डलम्
आजीवम्livelihood; subsistence
आजीवम्:
TypeNoun
Rootआजीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कुर्यात्should do; should arrange; should make
कुर्यात्:
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Entities Mentioned
G
gaṇikāD
dāsīR
raṅgopajīvinī (stage-performer)T
teacher/trainer (implied)R
rājamaṇḍala (royal establishment)FAQs
It professionalizes and standardizes a controlled sector that yields revenue and influence; it also keeps high-contact social operators within a monitored institutional pipeline.