Sutra 3
Devanagari script
प्रभूतं मे भृतबलमल्पं च मौलबलम्ण् परस्याल्पं विरक्तं वा मौलबलम् फल्गुप्रायमसारं वा भृतसैन्यम्ण् मन्त्रेण योद्धव्यमल्पव्यायामेनण् ह्रस्वो देशः कालो वा तनुक्षयव्ययह्ण् अल्पावापं शान्तोपजापं विश्वस्तं वा मे सैन्यम्ण् परस्याल्पः प्रसारो हन्तव्यह्ण् भृतबलकालः ॥ कZ_०९.२.०३ ॥
Transliteration
prabhūtaṃ me bhṛtabalam alpaṃ ca maulabalam; parasyālpaṃ viraktaṃ vā maulabalam; phalguprāyam asāraṃ vā bhṛtasainyam; mantreṇa yoddhavyam alpavyāyāmena; hrasvo deśaḥ kālo vā tanukṣayavyayaḥ; alpāvāpaṃ śāntopajāpaṃ viśvastaṃ vā me sainyam; parasyālpaḥ prasāro hantavyaḥ—iti bhṛtabalakālaḥ
Translation
当我方雇佣军充足而常备军较少；当敌方常备军数量少或已离心；当敌方雇佣军多半孱弱而缺乏战力；当应以谋略取胜而少费体力；当战区或时机短促以致损失与开支轻微；当我军不易受利诱、能安定应对内乱破坏且值得信赖；并且当敌方展开范围不大、可予以打击时——这些就是使用雇佣军的时机。
Word by Word
प्रभूतम्abundant, large (in amount)
प्रभूतम्:
TypeAdjective
Rootप्रभूत
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषणम्
मेof me, my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी, एकवचन (enclitic)
भृतबलम्paid force; mercenary troops
भृतबलम्:
TypeNoun
Rootभृत-बल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘भृत’ (=भृतक) विशेषण + ‘बल’
अल्पम्small, little
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
मौलबलम्the king’s own (hereditary/standing) troops
मौलबलम्:
TypeNoun
Rootमौल-बल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘मौल’ विशेषण + ‘बल’
परस्यof the enemy/other (king)
परस्य:
TypePronoun/Adjective (used substantively)
Rootपर
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी
अल्पम्small
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषणम्
विरक्तम्disaffected, not loyal
विरक्तम्:
TypeAdjective
Rootवि-रक्त
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (past participle sense)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
मौलबलम्own standing troops
मौलबलम्:
TypeNoun
Rootमौल-बल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
फल्गुप्रायम्mostly weak/insignificant
फल्गुप्रायम्:
TypeAdjective
Rootफल्गु-प्राय
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘फल्गु’ + ‘प्राय’
असारम्without substance; ineffective
असारम्:
TypeAdjective
Rootअसार
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक
भृतसैन्यम्paid army; mercenary troops
भृतसैन्यम्:
TypeNoun
Rootभृत-सैन्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
मन्त्रेणby counsel/strategy
मन्त्रेण:
TypeNoun
Rootमन्त्र
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, तृतीया
योद्धव्यम्should be fought/engaged (one must fight)
योद्धव्यम्:
TypeVerbal derivative (Gerundive)
Rootयुध्
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; कर्मणि-भावः ‘must be fought’
अल्पव्यायामेनwith little exertion/effort
अल्पव्यायामेन:
TypeNoun
Rootअल्प-व्यायाम
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, तृतीया; ‘अल्प’ + ‘व्यायाम’
ह्रस्वःshort, small
ह्रस्वः:
TypeAdjective
Rootह्रस्व
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
देशःterritory/region
देशः:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
कालःtime/season
कालः:
TypeNoun
Rootकाल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक
तनुक्षयव्ययःloss of men (bodily depletion) and expenditure
तनुक्षयव्ययः:
TypeNoun
Rootतनु-क्षय-व्यय
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘तनुक्षय’ + ‘व्यय’ (क्षय/व्यय-समाहार)
अल्पावापम्yielding little gain/return
अल्पावापम्:
TypeAdjective/Noun (used adjectivally)
Rootअल्प-आवाप
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘अल्प’ + ‘आवाप’
शान्तोपजापम्pacified/controlled through inducement and subornation
शान्तोपजापम्:
TypeAdjective
Rootशान्त-उपजाप
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘शान्त’ + ‘उपजाप’
विश्वस्तम्trusted, reliable
विश्वस्तम्:
TypeAdjective
Rootवि-श्वस् (pp: विश्वस्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; भूतकृदन्त (past participle)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी, एकवचन (enclitic)
सैन्यम्army
सैन्यम्:
TypeNoun
Rootसैन्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
परस्यof the enemy
परस्य:
TypePronoun/Adjective (used substantively)
Rootपर
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी
अल्पःsmall, limited
अल्पः:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
प्रसारःdeployment/spread/extension
प्रसारः:
TypeNoun
Rootप्रसार
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
हन्तव्यःshould be struck down/destroyed
हन्तव्यः:
TypeVerbal derivative (Gerundive)
Rootहन्
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कर्मणि-भावः ‘must be slain/struck’
भृतबलकालःthe occasion/time for using paid troops
भृतबलकालः:
TypeNoun
Rootभृतबल-काल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘भृतबलस्य कालः’
Entities Mentioned
H
hired troops (bhṛtaka)S
standing troops (maula)E
enemy standing troopsE
enemy hired troopsFAQs
Use them when the operation is short, the plan relies on stratagem more than endurance, and the hired force is assessed as trustworthy and not easily bribed or subverted.