Shloka 11

भाण्डीरवट-क्रीडा: प्रलम्बासुरवधः, मानुष्यलीला, एक-कारण-तत्त्वम्

Devanagari script

तयोश् छिद्रान्तरप्रेप्सुर् अविषह्यम् अमन्यत कृष्णं ततो रौहिणेयं हन्तुं चक्रे मनोरथम्

Transliteration

tayoś chidrāntaraprepsur aviṣahyam amanyata kṛṣṇaṃ tato rauhiṇeyaṃ hantuṃ cakre manoratham

Translation

Tìm một kẽ hở để hại cả hai, hắn cho rằng Kṛṣṇa hoàn toàn không thể khuất phục; vì thế hắn chuyển ý định sang giết Rauhiṇeya (Balarāma).

Word by Word

• तयोः: of the two
• तयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), द्विवचन

• छिद्रान्तरप्रेप्सुः: seeking an opportunity/opening
• छिद्रान्तरप्रेप्सुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: छिद्र + अन्तर + प्रेप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आप् (धातु) + सुँ (इच्छार्थक) ‘प्रेप्सु’); समास: छिद्र-अन्तर-प्रेप्सु
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुष-समास (छिद्रस्य अन्तरम् = अवसरम्; तद् प्रेप्सुः = seeking an opening)

• अविषह्यम्: unbearable, intolerable
• अविषह्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अविषह्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सह् (धातु) + यत्, नञ्-पूर्वक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मप्रवचनीय-विशेषण

• अमन्यत: thought/considered
• अमन्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदी

• कृष्णम्: Kṛṣṇa
• कृष्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• ततः: then/thereupon
• ततः: Hetu/Anantarya (Sequence/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्-अर्थे (thereupon/from that)

• रौहिणेयम्: Rauhiṇeya (Balarāma)
• रौहिणेयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रौहिणेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• हन्तुम्: to kill
• हन्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु) तुमुन् (infinitive)
• Form: तुमुनन्त (infinitive/तुमुन्); उद्देश्य (purpose)

• चक्रे: made/formed
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्काल), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदी

• मनोरथम्: a plan/intention
• मनोरथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Krishna
• Balarama (Rauhiṇeya)
• Kamsa (implied)

FAQs

What is the significance of calling Krishna 'aviṣahya' in the Vishnu Purana?

It frames Krishna as effectively invincible to adharma—human hostility cannot truly overpower the divine will, highlighting Vishnu’s sovereignty within the narrative.

How does Sage Parāśara explain Kamsa’s shifting plans in this episode?

Parāśara presents Kamsa as searching for a ‘chink’ in the brothers’ safety; failing to find any way against Krishna, he redirects his murderous intent toward Balarama.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Krishna’s unassailability signals Vishnu’s supreme reality operating through the avatāra—worldly power may threaten, but it cannot ultimately defeat the Lord’s purpose.