Shloka 78

कालियदमना: यमुनाशुद्धिः, करुणा-निग्रहः, स्तुति-तत्त्वम्

Devanagari script

पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबान्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम्

Transliteration

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sabhṛtyāpatyabāndhavaḥ samastabhāryāsahitaḥ parityajya svakaṃ hradam

Translation

Trước mắt muôn loài đang chứng kiến, ông ta cùng tùy tùng, con cái, thân quyến và toàn thể các phu nhân đã rời bỏ chính hồ nước của mình mà đi.

Word by Word

• पश्यताम्: while (they) were watching / of the onlookers
• पश्यताम्: Adhikarana (Locative/Genitive absolute context)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु) → पश्यत् (शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; षष्ठी (6th), बहुवचन; 'पश्यताम्' = 'of those who are seeing' (genitive absolute sense)

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि भूतानि)

• सभृत्यापत्यबान्धवः: (he) with servants, children, and kinsmen
• सभृत्यापत्यबान्धवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स + भृत्य + अपत्य + बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/समाहारार्थः: 'भृत्यैः अपत्यैः बान्धवैः सह' (with servants, children, and relatives)

• समस्तभार्यासहितः: accompanied by all (his) wives
• समस्तभार्यासहितः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त + भार्या + सहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; तत्पुरुषः: 'समस्ताभिः भार्याभिः सहितः'

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) → परित्यज्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्गः परि-; पूर्वकालिक क्रिया

• स्वकम्: his own
• स्वकम्: Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण

• ह्रदम्: lake
• ह्रदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• A king (unnamed in this isolated verse)
• Attendants/servants
• Children/offspring
• Relatives/kinsmen
• Wives

FAQs

What is the significance of abandoning the lake in this Vishnu Purana verse?

It highlights impermanence: even one’s “own” stronghold or cherished domain must be left behind, underscoring detachment amid royal life.

How does Sage Parāśara frame kingship and family ties in this context?

By listing servants, children, relatives, and wives, the narration stresses the full weight of worldly bonds—yet shows that a ruler may still be compelled to depart, revealing the transient nature of power.

What is the theological importance of Lord Vishnu here, even though He is not named?

The verse aligns with the Purāṇic vision that all worldly stations operate under a higher sovereign order—ultimately grounded in Vishnu as the supreme regulator of time, destiny, and dharma.