Shloka 88

दुर्वासाशापः, क्षीरसागरमन्थनम्, श्रीः (लक्ष्मी) उद्भवः तथा श्रीस्तुतिः

Devanagari script

उपर्य् आक्रान्तवाञ् छैलं बृहद्रूपेण केशवः तथापरेण मैत्रेय यन् न दृष्टं सुरासुरैः

Transliteration

upary ākrāntavāñ chailaṃ bṛhadrūpeṇa keśavaḥ tathāpareṇa maitreya yan na dṛṣṭaṃ surāsuraiḥ

Translation

Bấy giờ Keśava mở rộng thành thân hình vĩ đại vô lượng, bước lên và chế ngự ngọn núi. Và, hỡi Maitreya, Ngài còn bày tỏ một kỳ diệu khác mà cả chư thiên lẫn a-tu-la chưa từng thấy.

Word by Word

• उपरि: above/upon
• उपरि: देशाधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• आक्रान्तवान्: having stepped upon/overrun
• आक्रान्तवान्: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ-क्रम् (धातु) → आक्रान्तवत् (क्तवत्-कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्तवत्-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचनम्; विशेषणम् (केशवः)

• शैलम्: the mountain
• शैलम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• बृहत्-रूपेण: with a huge form
• बृहत्-रूपेण: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्; कर्मधारयः (बृहद् रूपम्)

• केशवः: Keśava (Vishnu)
• केशवः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचनम्

• तथा: thus/likewise
• तथा: निपात (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• अपरेण: by another (form)
• अपरेण: करण (Instrument)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd), एकवचनम्; विशेषणम् (रूपेण—अनुक्तम्)

• मैत्रेय: O Maitreya
• मैत्रेय: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: मैत्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative), एकवचनम्

• यत्: which (that)
• यत्: कर्ता/विषय (Subject/topic)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचनम्; सम्बन्धक/यत्-तत्-सम्बन्धे (relative pronoun)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: कर्म (Patient)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट (क्त-कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (यत्)

• सुर-असुरैः: by gods and demons
• सुर-असुरैः: कर्ता (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (सुराश्च असुराश्च)

Speaker

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu (Keśava)
• Maitreya
• Devas (Suras)
• Asuras
• Mountain (Śaila)

FAQs

What is the significance of Vishnu’s ‘expanded form’ (bṛhadrūpa) in the Vishnu Purana?

It signals Vishnu’s supremacy as the transcendent Lord who can assume immeasurable form to uphold cosmic order, surpassing the limits of divine and demonic perception.

How does Sage Parāśara explain the idea of marvels unseen by both devas and asuras?

By framing the event as beyond both camps, Parāśara emphasizes that Vishnu’s power is not merely greater than rivals, but categorically beyond ordinary cosmic hierarchies.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is presented as the Supreme Reality whose manifestations govern and subdue the cosmos, reinforcing a Vaishnava vision where all beings—even devas—are secondary to Him.