Adhyaya 74: Measures of the Earth and the Cosmos: The Expansion of the Universe and the Division of Continents and Regions

Verse 1

श्रीवराह उवाच । पुनस्ते ऋषयः सर्वे तं पप्रच्छुः सनातनम् । रुद्रं पुराणपुरुषं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् । विश्वरूपमजं शम्भुं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम् ॥ ७४.१ ॥

Śrī Varāha nói: Rồi lại nữa, tất cả các bậc hiền triết đều hỏi Đấng Vĩnh Cửu ấy—Rudra, Bậc Nhân Nguyên Thủy, thường hằng, kiên định, bất hoại; có hình tướng vũ trụ, vô sinh, Śambhu, ba mắt, tay cầm cây đinh ba.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । त्वं परः सर्वदेवानामस्माकं च सुरेश्वर । पृच्छाम तेन त्वां प्रश्नमेकं तद् वक्तुमर्हसि ॥ ७४.२ ॥

Các hiền triết thưa: “Ngài là bậc tối thượng trong mọi thần linh, và cũng là Chúa tể chư thiên của chúng tôi. Vì vậy chúng tôi xin hỏi Ngài một điều; xin Ngài hãy giảng giải.”

Verse 3

भूमिप्रमाणसंस्थानं पर्वतानां च विस्तारम् । समुद्राणां नदीणां च ब्रह्माण्डस्य च विस्तारम् । अस्माकं ब्रूहि कृपया देवदेव उमापते ॥ ७४.३ ॥

Kính bạch Đấng Thần của các thần, phu quân của Umā! Xin Ngài từ bi nói cho chúng con biết kích thước và hình thế của địa cầu, sự rộng lớn của núi non, sự rộng lớn của biển cả và sông ngòi, cùng cả sự rộng lớn của Brahmāṇḍa (trứng vũ trụ).

Verse 4

रुद्र उवाच । सर्वेष्वेव पुराणेषु भूर्लोकः परिकीर्त्यते । ब्रह्मविष्णुभवादीनां वायव्ये च सविस्तरम् ॥ ७४.४ ॥

Rudra nói: “Trong mọi bộ Purāṇa đều có thuật về Bhūrloka (cõi địa), và trong Vāyavīya (Purāṇa) thì các sự tích liên quan đến Brahmā, Viṣṇu, Bhava (Śiva) cùng các bậc khác được trình bày tường tận.”

Verse 5

इदानीं च प्रवक्ष्यामि समासाद् वः क्षमान्तरम् । तन्निबोधत धर्मज्ञा गदतो मम सत्तमाः ॥ ७४.५ ॥

Nay ta sẽ lược nói với các ngươi về một khoảng thời gian xen giữa nữa. Hãy hiểu cho thấu đáo, hỡi những bậc thông đạt dharma, hỡi những người hiền thiện bậc nhất, khi ta đang thuyết giảng.

Verse 6

योऽसौ सकलविद्यावबोधितपरमात्मरूपी विगतकल्मषः परमाणुरचिन्त्यात्मा नारायणः सकललोकालोकव्यापी पीताम्बरोरुवक्षः क्षितिधरो गुणतो मुख्यतस्तु—अणुमहद्दीर्घह्रस्वमकृशमलोहितमित्येवमाद्युपलक्षित—विज्ञानमात्ररूपम्। स भगवांस्त्रिप्रकारः सत्त्व-रजस्तमोद्रिक्तः सलिलं ससर्ज। तच्च सृष्ट्वा—नादिपुरुषः परमेश्वरो नारायणः सकलजगन्मयः सर्वमयो देवमयो यज्ञमय आपोमय आपोमूर्तिर्योगनिद्रया सुप्तस्य तस्य नाभौ सदब्जं निःससार। तस्मिन्सकलवेदनिधिरचिन्त्यात्मा परमेश्वरो ब्रह्मा प्रजापतिरभवत् स च सनकसनन्दनसनत्कुमारादीन् ज्ञानधर्मिणः पूर्वमुत्पाद्य पश्चान्मनुं स्वायम्भुवं मरीच्यादीन् दक्षान्तान् ससर्ज। यः स्वायम्भुवो मनुर्भगवता सृष्टस्तस्मादारभ्य भुवनस्यातिविस्तरो वर्ण्यते। तस्य च मनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः प्रियव्रतोत्तानपादौ। प्रियव्रतस्य दश पुत्रा बभूवुः—आग्नीघ्रोऽग्निबाहुर्मेधो मेधातिथिर्ध्रुवो ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यवपुष्मत्सवनान्ताः। स च प्रियव्रतः सप्तद्वीपेषु सप्त पुत्रान् स्थापयामास। तत्र चाग्नीध्रं जम्बूद्वीपेश्वरं चक्रे—शाकद्वीपेश्वरं मेधातिथिं कुशे ज्योतिष्मन्तं क्रौञ्चे द्युतिमन्तं शाल्मले वपुष्मन्तं गोमेदस्येश्वरं हव्यं पुष्कराधिपतिं सवनमिति। पुष्करेशस्यापि सवनस्य द्वौ पुत्रौ महावीतधातकी भवेताम्। तयोर् देशौ गोमेदश्च नाम्ना व्यवस्थितौ। धातकेर्धातकीखण्डं कुमुदस्य च कौमुदम्। शाल्मलाधिपतेरपि वपुष्मन्तस्य त्रयः पुत्राः सकुशवैद्युतजीमूतनामानः। सकुशस्य सकुशनामा देशः वैद्युतस्य वैद्युतः जीमूतस्य जीमूत इति—एते शाल्मलेर्देशाः। तथा च द्युतिमतः सप्त पुत्रकाः—कुशलो मनुगोष्ठौष्णः पीवरो द्याण्डकारकमुनिदुन्दुभिश्चेति। तन्नाम्ना क्रौञ्चे सप्त महादेशनामानि। कुशद्वीपेश्वरस्यापि ज्योतिष्मतः सप्तैव पुत्रास्तद्यथा—उद्भिदो वेणुमांश्चैव रथोपलम्बनो धृतिः प्रभाकरः कपिल इति। तन्नामान्येव वर्षाणि द्रष्टव्यानि। शाकाधिपस्यापि सप्त पुत्रा मेधातिथेस्तद्यथा—शान्तभयशिशिरसुखोदयम् नन्दशिवक्षेमकध्रुवा इति। एते सप्त पुत्राः—एतन्नामान्येव वर्षाणि। अथ जम्बूद्वीपेश्वरस्यापि आग्नीध्रस्य नव पुत्रा बभूवुः—तद्यथा नाभिः किम्पुरुषो हरिवर्ष इलावृतो रम्यको हिरण्मयः कुरुर्भद्राश्वः केतुमालश्चेति। एतन्नामान्येव वर्षाणि। नाभेर् हिमवन्तं हेमकूटं किम्पुरुषं नैषधं हरिवर्षं मेरुमध्यं इलावृत्तं नीलं रम्यकं श्वेतं हिरण्मयम् उत्तरं च शृङ्गवतं कुरवो माल्यवन्तं भद्राश्वं गन्धमादनं केतुमालमिति। एवं स्वायम्भुवेऽन्तरे भुवनप्रतिष्ठा। कल्पे कल्पे चैवमेव सप्त सप्त पार्थिवैः क्रियते भूमेः पालनं व्यवस्था च। एष स्वभावः कल्पस्य सदा भवतीति। अत्र नाभेः सर्गं कथयामि। नाभिर्मेरुदेव्यां पुत्रमजनयद् ऋषभनामानं तस्य भरतो जज्ञे पुत्रश्च तावदग्रजः। तस्य भरतस्य पिता ऋषभो हिमाद्रेर् दक्षिणं वर्षमदाद् भारतं नाम। भरतस्यापि पुत्रः सुमतिर् नाम। तस्य राज्यं दत्त्वा भरतोऽपि वनं ययौ। सुमतेस्तेजस्तत्पुत्रः सत्सुर् नाम। तस्यापीन्द्रद्युम्नो नाम। तस्यापि परमेष्ठी तस्यापि प्रतिहर्ता तस्य निखातो निखातस्य उन्नेता उन्नेतुरप्यभावस्तस्योद्गाता तस्य प्रस्तोता प्रस्तोतुश्च विभुः विभोः पृथुः पृथोरनन्तः अनन्तस्यापि गयः गयस्य नयस्तस्य विराटः। तस्यापि महावीर्यस्ततः सुधीमान् धीमतो महान् महतो भौमनो भौमनस्य त्वष्टा त्वष्टुर्विरजाः। तस्य राजो राजस्य शतजित्। तस्य पुत्रशतं जज्ञे तेनैमा वर्धिताः प्रजाः। तैरिदं भारतं वर्षं सप्तद्वीपं समाङ्कितम्॥ ७४.६ ॥

Đấng Nārāyaṇa ấy—là hình thái của Tự Ngã Tối Thượng được hiển lộ nhờ sự thấu triệt mọi tri thức, không vướng cấu uế, vi tế như nguyên tử và bản thể bất khả tư nghị—thấm khắp mọi cõi hữu hiển và vô hiển; khoác y vàng, ngực rộng, nâng đỡ địa cầu. Xét về phẩm tính, Ngài được nhận biết như vừa vi tế vừa vĩ đại, vừa dài vừa ngắn, không gầy không béo, không đen không đỏ, v.v.; tự tánh chỉ là thuần thức. Bậc Bhagavān, trong ba trạng thái trội bởi sattva, rajas và tamas, đã phát sinh thủy giới. Sau khi phát sinh nước, Đấng Purusha vô thủy, Thượng Đế Nārāyaṇa—trùm khắp vũ trụ, mang bản tính thần linh, bản tính tế tự (yajña), và bản tính của nước, lấy nước làm thân—khi an ngủ trong yoga-nidrā, từ rốn Ngài nở ra một đóa sen chân thật. Trên đóa sen ấy hiện ra Brahmā, Prajāpati, kho tàng của mọi Veda, bản thể bất khả tư nghị. Trước hết Ngài sinh ra các bậc hiền triết hướng về tri thức và dharma như Sanaka, Sanandana, Sanatkumāra; rồi tạo Svāyambhuva Manu, Marīci và các vị khác cho đến Dakṣa. Từ Svāyambhuva Manu do Thượng Chủ tạo lập, sự rộng lớn của thế giới được thuật bày. Manu có hai con: Priyavrata và Uttānapāda. Priyavrata có mười con: Āgnīdhra, Agnibāhu, Medha, Medhātithi, Dhruva, Jyotiṣmān, Dyutimān, Havya, Vapuṣmān và Savana. Priyavrata đặt bảy người con làm chúa bảy châu: Āgnīdhra cai trị Jambūdvīpa; Medhātithi cai trị Śākadvīpa; Jyotiṣmān cai trị Kuśadvīpa; Dyutimān cai trị Krauñcadvīpa; Vapuṣmān cai trị Śālmaladvīpa; Havya cai trị Gomedadvīpa; và Savana làm chủ Puṣkaradvīpa. Savana ở Puṣkara có hai con Mahāvīta và Dhātakī; các xứ của họ được lập theo danh xưng. Dhātakī có phần gọi Dhātakīkhaṇḍa, và Kumuda có phần gọi Kaumuda. Vapuṣmān, chúa Śālmala, có ba con—Sakuśa, Vaidyuta, Jīmūta—và các xứ ở Śālmala mang tên họ. Dyutimān có bảy con—Kuśala, Manugoṣṭha, Uṣṇa, Pīvara, Dyāndhakāraka, Muni, Dundubhi—và ở Krauñca có bảy đại xứ theo các tên ấy. Jyotiṣmān của Kuśa cũng có bảy con như Udbhida, Veṇumāṁś, Rathopalambana, Dhṛti, Prabhākara, Kapila, v.v.; các vùng được hiểu theo chính những tên đó. Medhātithi của Śāka có bảy con—Śāntabhaya, Śiśira, Sukhodaya, Nanda, Śiva, Kṣemaka, Dhruva—và các vùng cũng mang những tên ấy. Āgnīdhra, chúa Jambūdvīpa, có chín con: Nābhi, Kimpuruṣa, Harivarṣa, Ilāvṛta, Ramyaka, Hiraṇmaya, Kuru, Bhadrāśva, Ketumāla—đó cũng là tên các vùng. Cùng với các dãy núi và phân khu như Himavat, Hemakūṭa, Niṣadha, Meru và Ilāvṛta ở trung tâm, Nīla, Śveta, Śṛṅgavat, Mālyavat, Gandhamādana, v.v., trật tự thế giới được thiết lập trong Svāyambhuva Manvantara. Trong mỗi kalpa cũng như vậy, việc hộ trì và thiết chế của địa cầu được sắp đặt bởi từng nhóm bảy vị vua; đó là tính chất thường hằng của kalpa. Tiếp theo là dòng dõi từ Nābhi: Nābhi sinh Ṛṣabha với Merudevī; con của Ṛṣabha là Bharata, và vùng phía nam dãy Himālaya được gọi là Bhārata theo danh ấy. Con của Bharata là Sumati; Bharata trao vương quyền rồi vào rừng. Sau đó là chuỗi kế vị (Satsu, Indradyumna, v.v.) cho đến Śatajit; ông có một trăm con, nhờ họ dân chúng tăng trưởng, và Bhārata-varṣa này cùng bảy châu được định danh và sắp đặt.

Verse 7

तेषां वंशप्रसूत्याऽऽ तु भुक्तेयं भारती प्रजा । कृतत्रेतादियुक्त्या तु युगाख्या ह्येकसप्ततिः ॥ ७४.७ ॥

Nhờ sự sinh sôi của dòng dõi họ mà dân Bhāratī (cư dân Bhārata) này được duy trì. Theo sự sắp đặt của các thời Kṛta, Tretā và các thời khác, danh số của các yuga được nói là bảy mươi mốt.

Verse 8

भुवनस्य प्रसङ्गेन मन्वन्तरमिदं शुभम् । स्वायम्भुवं च कथितं मनोर्द्वीपान्निबोधत ॥ ७४.८ ॥

Liên hệ với việc thuật lại các thế giới, Manvantara cát tường này—tức Svāyambhuva Manvantara—đã được giảng giải. Nay hãy học về các dvīpa (châu/đảo) của Manu.