Adhyaya 35: The Account of Soma’s Decline and Restoration, and the Paurṇamāsī Observance

Verse 1

महातपा उवाच । ब्रह्मणो मानसः पुत्रः अत्रिर्नाम महातपाः । तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षजामातृतां गतः ॥ ३५.१ ॥

Mahātapā nói: “Atri, bậc đại khổ hạnh, là người con sinh từ ý niệm (manasa-putra) của Phạm Thiên Brahmā. Con của ngài là Soma (Nguyệt thần), người đã đạt địa vị làm con rể của Dakṣa.”

Verse 2

सप्तविंशति याः कन्या दाक्षायण्यः प्रकीर्तिताः । सोमपत्‍न्योऽतिमन्तव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणी ॥ ३५.२ ॥

Hai mươi bảy thiếu nữ được xưng tụng là các ái nữ của Dakṣa—cần hiểu rằng họ là các phu nhân của Soma (Nguyệt thần). Trong số ấy, Rohiṇī được xem là bậc tối thắng.

Verse 3

तामेव रमते सोमो नेतराः इति शुश्रुमः । इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्यासमतां शशेः ॥ ३५.३ ॥

“Chúng ta đã nghe rằng Soma (Mặt Trăng) chỉ vui thích nơi nàng ấy, chứ không nơi các nàng khác.” Những người vợ còn lại đến bẩm báo với Dakṣa về sự đối xử bất bình đẳng của Mặt Trăng.

Verse 4

दक्षोऽप्यसकृदागत्य तमुवाच स नाकरॊत् । समतां सोऽपि तं दक्षः शशापान्तरहितो भव ॥ ३५.४ ॥

Dakṣa cũng nhiều lần đến gặp và khuyên bảo, nhưng Ngài không chịu làm theo. Bấy giờ Dakṣa nguyền rủa: “Hãy trở nên ẩn khuất (biến khỏi tầm thấy).”

Verse 5

एवं शप्तस्तु दक्षेण सोमो देहं त्यजेदथ । उवाच सोमो दक्षं तु भवानेवं भविष्यति । अनेकजो विहायेमं ब्रह्मदेहं सनातनम् ॥ ३५.५ ॥

Bị Dakṣa nguyền rủa như vậy, Soma liền sẽ rời bỏ thân thể. Soma nói với Dakṣa: “Điều ấy rồi cũng sẽ đến với ngài; trải qua nhiều lần sinh, ngài cũng sẽ từ bỏ thân thể cổ xưa này do Phạm Thiên ban.”

Verse 6

एवमुक्त्वा क्षयं सोम आगमद् दक्षशापतः । देवा मनुष्याः पशवो नष्टे सोमे सवीरुधः ॥ ३५.६ ॥

Nói xong như vậy, Soma (Mặt Trăng) suy tàn do lời nguyền của Dakṣa. Khi Soma bị suy giảm, chư thiên, loài người, muôn thú cùng thảo mộc đều lâm vào cảnh suy hoại.

Verse 7

क्षीणाभवंस्तदा सर्वा ओषध्यश्च विशेषतः । क्षयं गच्छद्भिरत्यर्थमोषधीभिः सुरर्षभाः ॥ ३५.७ ॥

Bấy giờ mọi loài cây cỏ đều suy kiệt, đặc biệt là các dược thảo. Hỡi những bậc tráng kiện giữa chư thiên, khi các dược thảo suy giảm quá mức, chúng rơi vào cảnh cạn kiệt.

Verse 8

मूलेषु वीरुधां सोमः स्थित इत्यूचुरातुराः । तेषां चिन्ताऽभवत् तीव्रा विष्णुं च शरणं ययुः ॥ ३५.८ ॥

Trong cơn khốn bách, họ nói: “Soma đang an trụ nơi các rễ của muôn loài thảo mộc.” Nỗi lo âu của họ trở nên dữ dội, và họ đến nương tựa nơi Viṣṇu.

Verse 9

भगवानाह तान् सर्वान् ब्रूत किं क्रियते मया । ते चोचुर्देव दक्षेण शप्तः सोमो विनाशितः ॥ ३५.९ ॥

Đấng Thế Tôn bảo tất cả họ: “Hãy nói đi—ta phải làm gì?” Họ thưa: “Ôi thần linh, Soma đã bị hủy diệt vì bị Dakṣa nguyền rủa.”

Verse 10

तानुवाच तदा देवो मथ्यतां कलशोदधिः । ओषध्यः सर्वतो देवाः प्रक्षिप्याशु सुसंयतैः ॥ ३५.१० ॥

Bấy giờ Thần Linh bảo họ: “Hãy khuấy biển Kalasha (Biển của Bình). Hỡi chư thiên, hãy mau chóng thả vào các dược thảo từ mọi phương, với sự tự chế nghiêm cẩn.”

Verse 11

एवमुक्त्वा ततो देवान् दध्यौ रुद्रं हरिः स्वयम् । ब्रह्माणं च तथा दध्यौ वासुकिं नेत्रकारणात् ॥ ३५.११ ॥

Nói xong như vậy, chính Hari liền nhập định quán niệm chư thiên—quán niệm Rudra; cũng vậy, Ngài quán niệm Brahmā; và quán niệm Vāsuki, vì một duyên sự liên quan đến con mắt.

Verse 12

ते सर्वे तत्र सहिताः ममन्थुर्वरुणालयम् । तस्मिंस्तु मथिते जातः पुनः सोमो महीपते ॥ ३५.१२ ॥

Tất cả họ tụ hội tại đó và khuấy biển, nơi cư ngụ của Varuṇa. Khi cuộc khuấy ấy diễn ra, hỡi chúa tể của địa cầu, Soma (Mặt Trăng) lại được sinh ra một lần nữa.

Verse 13

योऽसौ क्षेत्रज्ञसंज्ञो वै देहेऽस्मिन् पुरुषः परः । स एव सोमो मन्तव्यो देहिनां जीवसंज्ञितः । परेच्छया स मूर्तिं तु पृथक् सौम्यां प्रपेदिवान् ॥ ३५.१३ ॥

Đấng Purusha siêu việt, ở trong thân này được gọi là “kẻ biết ruộng” (kṣetrajña), chính Ngài phải được hiểu là Soma; giữa các hữu tình có thân, Ngài được nhận biết như “nguyên lý sống” (jīva). Do ý chí tối thượng, Ngài đã thọ nhận một hình tướng riêng biệt, hiền hòa và thanh lương (saumya).

Verse 14

तमॆव देवमनुजाः षोडशेमाश्च देवताः । उपजीवन्ति वृक्षाश्च तथैवोषधयः प्रभुम् ॥ ३५.१४ ॥

Con người, mười sáu nhóm chư thiên, cũng như cây cối và các loài thảo dược, hết thảy đều nương tựa chính nơi vị Chúa Tể ấy như bậc chủ trì nuôi dưỡng.

Verse 15

रुद्रस्तमेव सकलं दधार शिरसा तदा । तदात्मिका भवन्त्यापो विश्वमूर्तिरसौ स्मृतः ॥ ३५.१५ ॥

Bấy giờ Rudra đội toàn thể thực tại ấy trên đỉnh đầu. Các dòng nước trở nên đồng một bản tính ấy; Ngài được tưởng niệm là bậc có hình tướng chính là vũ trụ.

Verse 16

तस्य ब्रह्मा ददौ प्रीतः पौर्णमासीं तिथिं प्रभुः । तस्यामुपोषयेद् राजंस्तमर्थं प्रतिपादयेत् ॥ ३५.१६ ॥

Hài lòng, đức Brahmā—bậc Chúa Tể—ban cho Ngài tithi ngày Rằm (Paurṇamāsī). Vào ngày ấy, hỡi Đại vương, nên giữ trai giới (upavāsa) và hoàn thành mục đích của sự hành trì đó.

Verse 17

यवान्नहारश्च भवेत् तस्य ज्ञानं प्रयच्छति । कान्तिं पुष्टिं च राजेन्द्र धनं धान्यं च केवलम् ॥ ३५.१७ ॥

Nếu người ta sống bằng lúa mạch (yava) làm thức ăn, điều ấy ban cho trí tri; và, hỡi bậc tối thượng trong hàng vua chúa, nó còn ban ánh quang và sự bồi dưỡng, cùng với tài sản và đặc biệt là thóc lúa.