Adhyaya 28: The Manifestation of Māyā as Durgā/Kātyāyanī and the Slaying of Vaitrāsura

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथं माया समुत्पन्ना दुर्गा कात्यायनी शुभा । आदिक्षेत्रे स्थिता सूक्ष्मा पृथग्मूर्त्ता व्यजायत ॥ २८.१ ॥

Prajāpāla thưa: “Māyā đã sinh khởi thế nào—nàng là Durgā cát tường, còn gọi là Kātyāyanī—đang an trụ tại Ādikṣetra trong thể vi tế mà lại hiển lộ thành một thân tướng riêng biệt?”

Verse 2

महातपा उवाच । आसीद् राजा पुरा राजन् सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । वरुणांशो महाराज सोऽरण्ये तपसि स्थितः ॥ २८.२ ॥

Mahātapā nói: “Thuở xưa, tâu Đại vương, có một vị minh quân hùng dũng tên là Sindhudvīpa, lừng danh vì uy dũng. Ngài là một phần của thần Varuṇa, tâu Đại vương, và ngự trong rừng, an trụ trong hạnh khổ tu.”

Verse 3

पुत्रो मे शक्रनाशाय भवेदिति नारदाधिपः । एवं कृतमतिः सोऽथ महता तपसा स्वकम् । कलेवरं स्थितो भूत्वा शोषयामास सुव्रत ॥ २८.३ ॥

Với quyết tâm: “Nguyện con trai ta trở thành kẻ diệt Śakra (Indra),” vị chúa tể giữa loài người đã định ý như vậy. Rồi an trụ trong đại khổ hạnh, bậc giữ giới kiên cố ấy khiến chính thân mình dần héo mòn, khô kiệt.

Verse 4

प्रजापाल उवाच । कथं तस्य द्विजश्रेष्ठ शक्रेणापकृतं भवेत् । येनासौ तद्विनाशाय पुत्रमिच्छन् व्रते स्थितः ॥ २८.४ ॥

Prajāpāla thưa: “Bạch bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, vì sao Śakra (Indra) lại có thể làm điều tổn hại đến ông ấy, khiến ông ấy, mong có con để diệt (Indra), vẫn kiên trì trong lời nguyện?”

Verse 5

महातपा उवाच । सोऽन्यजन्मनि पुत्रोऽभूत् त्वष्टुर्बलभृतां वरः । अवध्यः सर्वशस्त्रेषु अपां फेनॆन नाशितः ॥ २८.५ ॥

Mahātapā đáp: “Ở một đời khác, ông ấy trở thành con của Tvaṣṭṛ, bậc đứng đầu trong hàng dũng lực. Tuy không thể bị hại bởi mọi thứ binh khí, ông ấy lại bị diệt bởi bọt nước.”

Verse 6

जलफेनेन निहतस्तस्मिँल्लयमवाप्नुयात् । पुनर्ब्रह्मान्वयाज्जातः सिन्धुद्वीपेति संज्ञितः । स तेपे परमं तीव्रं शक्रवैरमनुस्मरन् ॥ २८.६ ॥

Bị đánh gục bởi bọt nước, ông ấy liền đi vào trạng thái tan rã (laya) tại đó. Rồi lại tái sinh trong dòng dõi của Brahmā và được gọi là “Sindhudvīpa”. Nhớ mãi mối thù với Śakra (Indra), ông ấy thực hành khổ hạnh vô cùng mãnh liệt.

Verse 7

ततः कालेन महता नदी वेत्रवती शुभा । मानुषं रूपमास्थाय सालङ्कारं मनोरमम् । आजगाम यतो राजा तेपे परमकं तपः ॥ २८.७ ॥

Rồi sau một thời gian rất lâu, sông Vetravatī cát tường—hóa hiện thân người, duyên dáng và trang sức mỹ lệ—đã đến nơi nhà vua đang tu khổ hạnh tối thượng.

Verse 8

तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां स राजा क्रुद्धमानसः । उवाच का असि सुश्रोणि सत्यं कथय भामिनि ॥ २८.८ ॥

Thấy nàng dung sắc viên mãn, nhà vua—tâm bừng giận—nói: “Ngươi là ai, hỡi người nữ có dáng hông đẹp? Hãy nói thật cho ta, hỡi người nữ đầy nhiệt tình.”

Verse 9

नद्युवाच । अहं जलपतेः पत्नी वरुणस्य महात्मनः । नाम्ना वेत्रवती पुण्या त्वामिच्छन्तीह मागता ॥ २८.९ ॥

Dòng sông nói: “Ta là hiền thê của Varuṇa, bậc đại hồn, chúa tể của nước. Ta mang danh Vetravatī, vốn cát tường và thanh tịnh; nay đến đây vì mong cầu được gặp ngài.”

Verse 10

साभिलाषां परस्त्रीं च भजमानां विसर्ज्जयेत् । स पापः पुरुषो ज्ञेयो ब्रह्महत्यां च विन्दति । एवं ज्ञात्वा महाराज भजमानां भजस्व माम् ॥ २८.१० ॥

Phải xua bỏ người nữ tuy ham muốn nhưng là vợ của kẻ khác, lại tìm cầu sự gần gũi. Người đàn ông nhận lấy nàng phải biết là kẻ tội lỗi, và mắc tội như sát hại Bà-la-môn (brahma-hatyā). Biết vậy, hỡi Đại vương, xin hãy gần gũi với ta—kẻ một lòng hướng về ngài.

Verse 11

एवमुक्तस्तया राजा साभिलाषोपभुक्तवान् । तस्य सद्योऽभवत् पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः ॥ २८.११ ॥

Được nàng nói như vậy, nhà vua vì dục vọng mà gần gũi. Ngay tức khắc, ngài có được một người con trai, rực sáng như hào quang của mười hai mặt trời.

Verse 12

वेत्रवत्युदरे जातो नाम्ना वैत्रासुरोऽभवत् । बलवानतितेजस्वी प्राग्ज्योतिषपतिर्भवत् ॥ २८.१२ ॥

Sinh trong vùng sông Vetravatī, ông được biết đến với danh xưng Vaitrāsura. Với sức mạnh lớn lao và quang huy phi thường, ông trở thành chúa tể xứ Prāgjyotiṣa.

Verse 13

स कालेन युवा जातो बलवान् दृढविक्रमः । महायोगेन संयुक्तो जिगायेमां वसुंधराम् ॥ २८.१३ ॥

Theo thời gian, ông trở thành một tráng niên—mạnh mẽ và dũng mãnh kiên định. Được hợp nhất với đại định lực yoga, ông đã khuất phục cõi Đất này (Vasundharā).

Verse 14

सप्तद्वीपवतीं पश्चान्मेरुपर्वतमारोहत् । तत्रेन्द्रं प्रथमं जिग्ये पश्चादग्निं यमं ततः । निरृतिं वरुणं वायूं धनदश्चेश्वरं ततः ॥ २८.१४ ॥

Sau đó ông leo lên núi Meru, ngọn núi ở giữa bảy châu. Tại đó, trước hết ông đánh bại Indra, rồi đến Agni và Yama; tiếp nữa là Nirṛti, Varuṇa, Vāyu, và sau cùng Dhanada (Kubera) cùng Īśvara.

Verse 15

इन्द्रो भग्नो गतः सोऽग्निं अग्निर्भग्नो यमं ययौ । यमो निरृतिमागच्छन्निरृतिर्वरुणं ययौ ॥ २८.१५ ॥

Indra bị đánh bại liền đến với Agni; Agni bị đánh bại liền đến với Yama. Yama đến với Nirṛti, và Nirṛti đến với Varuṇa.

Verse 16

इन्द्रादिभिरुपेतस्तु वरुणो वायुमन्वगात् । वायुर्धनपतिं त्वागात् सर्वैरिन्द्रादिभिः सह ॥ २८.१६ ॥

Varuṇa, có Indra và các chư thiên khác đi cùng, liền theo sau Vāyu. Vāyu, cùng với tất cả họ—Indra và các vị khác—đến yết kiến Dhanapati (Kubera).

Verse 17

धनदोऽपि स्वकं मित्रमीशं देवसमन्वितः । इयाय गदया सोऽपि दानवो बलदर्पितः । गदामादाय दुद्राव शिवलोकं प्रति प्रभो ॥ २८.१७ ॥

Dhanada (Kubera) cũng vậy, cùng với chư thiên, đã đến gặp người bạn của mình là Īśa (Śiva). Tên Dānava kia, say men sức mạnh, cầm chùy trong tay, lao thẳng về cõi của Śiva, ôi Đấng Tối Thượng.

Verse 18

शिवोऽप्यवध्यं तं मत्वा देवान् गुह्य ययौ पुरीम् । ब्रह्मणः सुरसिद्धाद्यैर्वन्दितां पुण्यकारिभिः ॥ २८.१८ ॥

Ngay cả Śiva, cho rằng kẻ ấy là bất khả sát, đã cùng chư thiên lặng lẽ đi đến thành của Brahmā—thành được chư thiên, các Siddha và những bậc khác, cùng những người tạo công đức, tôn kính đảnh lễ.

Verse 19

तत्र ब्रह्मा जगत्स्रष्टा विष्णुपादोद्भवे जले । नियामिताकाशगतो जपत्यन्तर्जले शुभे । क्षेत्रज्ञनाम गायत्रीं ततो देवा विचुक्रुशुः ॥ २८.१९ ॥

Tại đó, Brahmā—đấng tạo hóa thế gian—ở trong dòng nước phát sinh từ bàn chân của Viṣṇu; an trụ nơi cõi trời theo trật tự định lập, Ngài tụng trong làn nước cát tường thần chú Gāyatrī gắn với “Bậc Tri Kṣetra” (kṣetrajña). Rồi chư thiên kêu lên.

Verse 20

त्राहि प्रजापते सर्वान् देवानृषिवरानपि । असुराद्भयमापन्नान् त्राहि त्राहीत्यचोदयन् ॥ २८.२० ॥

“Xin cứu hộ, ô Prajāpati! Xin che chở hết thảy chư thiên và cả các bậc hiền thánh ṛṣi tối thượng, những người đang rơi vào sợ hãi vì bọn asura.” Họ thúc giục, kêu rằng: “Xin hộ trì! Xin hộ trì!”

Verse 21

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दृष्ट्वा देवान्स्तदागतान् । चिन्तयामास देवस्य मायैयं विततं जगत् । नासुरा न सुराश्चात्र मायैयं कीदृशी मता ॥ २८.२१ ॥

Được thưa như vậy, khi ấy Brahmā, thấy chư thiên đã đến, liền suy niệm: “Thế gian này được trải bày bởi māyā của Thần. Ở đây không có Asura cũng chẳng có Sura; vậy māyā này được hiểu là thế nào?”

Verse 22

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रादुरासीदयोनिजा । शुक्लाम्बरधरा कन्या स्रक्किरीटोज्ज्वलानना । अष्टभिर्बाहुभिर्युक्ता दिव्यप्रहरणोद्यता ॥ २८.२२ ॥

Khi Ngài đang suy niệm như vậy, một thiếu nữ vô sinh (ayonijā) liền hiển hiện, khoác y phục trắng; dung nhan rạng ngời bởi vòng hoa và vương miện; có tám tay, sẵn sàng cầm các vũ khí thiên giới.

Verse 23

चक्रं शङ्खं गदां पाशं खङ्गं घण्टां तथा धनुः । धारयन्ती तथा चान्यान् बद्धतूणा जलाद् बहिः ॥ २८.२३ ॥

Nàng mang theo đĩa (chakra), ốc (śaṅkha), chùy (gadā), thòng lọng (pāśa), kiếm (khaṅga), chuông (ghaṇṭā) và cung (dhanu), cùng các vũ khí khác; đeo ống tên buộc chặt và đứng ở ngoài mặt nước.

Verse 24

निष्चक्राम महादेवी सिंहवाहनवेगिता । युयुधे चासुरान् सर्वान् एकैव बहुधा स्थिता ॥ २८.२४ ॥

Đại Nữ Thần tiến ra, nhanh như sức lao của sư tử làm tọa kỵ; và Ngài giao chiến với hết thảy các A-tu-la—dẫu chỉ một thân, Ngài hiện như đứng trong nhiều hình tướng.

Verse 25

दिव्यं वर्षसहस्रं तु दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् । युद्ध्वा कालात्यये देव्याः हतो वैत्रासुरो रणे । ततः किलकिलाशब्दो देवसैन्येऽभवन्महान् ॥ २८.२५ ॥

Suốt một nghìn năm thiên giới, bậc đại lực giao chiến bằng các vũ khí cõi trời. Rồi khi thời hạn đã mãn, Vaitrāsura bị Nữ Thần giết trong trận. Sau đó, trong quân đội chư thiên vang lên tiếng reo mừng lớn.

Verse 26

हते वैत्रासुरे भीमे तदा सर्वे दिवौकसः । प्रणेमुर्जय युद्धेति स्वयमीशः स्तुतिं जगौ ॥ २८.२६ ॥

Khi Vaitrāsura đáng sợ đã bị giết, tất cả các thiên chúng đều cúi lạy, hô rằng: “Chiến thắng trong trận chiến!” Bấy giờ chính Đấng Chúa Tể cất lên bài tán tụng.

Verse 27

महेश्वर उवाच । जयस्व देवि गायत्रे महामाये महाप्रभे । महादेवि महाभागे महासत्त्वे महोत्सवे ॥ २८.२७ ॥

Maheśvara nói: “Xin chiến thắng, hỡi Nữ thần Gāyatrī—hỡi Đại Māyā, quyền năng huyễn hóa vĩ đại, hỡi Đấng rực sáng tối thượng; hỡi Đại Nữ Thần, hỡi Đấng đại phúc, hỡi Đấng có sattva thanh tịnh, hỡi Đại Lễ hội—hiện thân của cát tường.”

Verse 28

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गि दिव्यस्रग्दामभूषिते । वेदमातर्नमस्तुभ्यं त्र्यक्षरस्ते महेश्वरि ॥ २८.२८ ॥

Hỡi Maheśvarī, thân thể được xức hương thơm thiêng và trang sức bằng vòng hoa, tràng hoa thiên giới—hỡi Mẹ của các Veda, con xin đảnh lễ Ngài; thần chú của Ngài là “ba âm tiết”.

Verse 29

त्रिलोकस्थे त्रितत्त्वस्थे त्रिवह्निस्थे त्रिशूलिनि । त्रिनेत्रे भीमवक्त्रे च भीमनेत्रे भयानके । कमलासनजे देवि सरस्वति नमोऽस्तु ते ॥ २८.२९ ॥

Con đảnh lễ Ngài, Sarasvatī, hỡi Nữ thần—Đấng ngự trong ba cõi, an lập trong ba nguyên lý, hiện diện trong ba ngọn lửa tế tự; hỡi Đấng cầm tam xoa, Đấng ba mắt; dung mạo uy nghi đáng sợ, ánh nhìn uy nghi đáng sợ, khiến người kính sợ; Đấng sinh từ Brahmā ngồi trên tòa sen—xin kính lễ Ngài.

Verse 30

नमः पङ्कजपत्राक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे । सर्वगे सर्वभूतेषि स्वाहाकारे स्वधेऽम्बिके ॥ २८.३० ॥

Con đảnh lễ Ngài, Đấng mắt như lá sen; hỡi Đại Māyā, dòng chảy của cam lộ bất tử. Hỡi Đấng khắp nơi, hiện hữu trong mọi loài; hỡi Ambikā, Đấng mang hình của tiếng xướng “svāhā” và cũng là “svadhā”.

Verse 31

सम्पूर्णे पूर्णचन्द्राभे भास्वराङ्गे भवोद्भवे । महाविद्ये महावेद्ये महादैत्यविनाशिनि । महाबुद्ध्युद्भवे देवि वीतशोके किरातिनि ॥ २८.३१ ॥

Hỡi Nữ thần—Đấng viên mãn trọn đầy, rạng ngời như trăng tròn, thân thể chói sáng, phát sinh từ nguyên lý hữu (bhava). Hỡi Đại Minh tri (Mahāvidyā), hỡi Đại Sở tri (Mahāvedya), Đấng diệt trừ các đại Daitya; hỡi nguồn của đại trí tuệ, hỡi Devi lìa sầu, hỡi Kirātinī—con xin đảnh lễ.

Verse 32

त्वं नीतिस्त्वं महाभागे त्वं गीत्स्त्वं गौस्त्वमक्षरम् । त्वं धीस्त्वं श्रीस्त्वमोङ्कारस्तत्त्वे चापि परिस्थिता । सर्वसत्त्वाहिते देवि नमस्ते परमेश्वरि ॥ २८.३२ ॥

Hỡi bậc đại phúc, Ngài chính là nīti (chánh hạnh); Ngài là gīḥ (lời nói thánh); Ngài là bò thiêng; Ngài là akṣara (bất hoại). Ngài là dhī (trí tuệ), Ngài là śrī (phúc lộc); Ngài là âm tiết Oṃ, và cũng an trụ trong tattva (nguyên lý chân thật). Ôi Nữ Thần vì lợi ích của mọi hữu tình, xin đảnh lễ Ngài, bậc Tối Thượng Nữ Chủ (Parameśvarī).

Verse 33

इत्येवं संस्तुता देवी भवेन परमेष्ठिना । देवैरपि जयेत्युच्चैरित्युक्ता परमेश्वरी ॥ २८.३३ ॥

Được Bhava và Parameṣṭhin tán dương như thế, bậc Tối Thượng Nữ Thần (Parameśvarī) cũng được chư thiên đồng thanh hô lớn: “Chiến thắng! (Jaya)”.

Verse 34

यावदास्ते चतुर्वक्त्रस्तावदन्तर्जलाद्बहिः । निश्चक्राम ततो देवीं कृतकृत्यां ददर्श सः ॥ २८.३४ ॥

Trong khi đấng bốn mặt còn ở đó, trong thời gian ấy ngài từ trong nước bước ra ngoài. Rồi ngài thấy Nữ Thần, người đã hoàn tất sứ mệnh của mình.

Verse 35

तां दृष्ट्वा देवकार्यं च सिद्धं मत्वा पितामहः । भविष्यं कार्यमुद्दिश्य ततो वचनमब्रवीत् ॥ २८.३५ ॥

Thấy Nữ Thần và nhận định rằng công việc của chư thiên đã thành tựu, Pitāmaha (Đấng Tổ Phụ) liền hướng đến nhiệm vụ tương lai mà nói những lời sau đây.

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इयं देवी वरारोहा यातु शैलं हिमोद्भवम् । तत्र यूयं सुराः सर्वे गत्वा नन्दत माचिरम् ॥ २८.३६ ॥

Brahmā nói: “Xin để Nữ Thần này, bậc có dáng hông đẹp (varārohā), đi đến ngọn núi sinh từ tuyết, tức Hi-mã-lạp-sơn (Himālaya). Tại đó, tất cả chư thiên hãy đến và hoan hỷ, chớ chậm trễ.”

Verse 37

नवम्यां च सदा पूज्या इयं देवी समाधिना । वरदा सर्वलोकानां भविष्यति न संशयः ॥ २८.३७ ॥

Vào ngày Navamī (mồng chín âm lịch) cũng vậy, Nữ Thần này phải luôn được thờ phụng với định tâm chuyên nhất; Ngài sẽ trở thành Đấng ban ân phúc cho mọi cõi—không còn nghi ngờ gì.

Verse 38

नवम्यां यश्च पिष्टाशी भविष्यति हि मानवः । नारी वा तस्य सम्पन्नं भविष्यति मनोगतम् ॥ २८.३८ ॥

Quả thật, người nào vào ngày Navamī sống bằng thức ăn từ ngũ cốc giã (bột thô), thì sẽ được một người nữ (vợ/bạn đời), và điều mong cầu trong tâm sẽ thành tựu.

Verse 39

यश्च सायं तथा प्रातरिदं स्तोत्रं पठिष्यति । त्वयेरितं महादेव तस्य देव्याः समं भवान् ॥ २८.३९ ॥

Và ai sẽ tụng đọc bài thánh tụng này vào buổi tối và cũng vào buổi sáng—hỡi Mahādeva, như chính Ngài đã tuyên—thì đối với người ấy, Ngài sẽ hiện diện cùng với Nữ Thần.

Verse 40

वरदो देव सर्वास्वापत्स्वप्युद्धरस्‍व तम् । एवमुक्त्वा भवं ब्रह्मा पुनर्देवीं स चाब्रवीत् ॥ २८.४० ॥

“Hỡi vị thần ban ân, dù giữa mọi cảnh khốn nguy cũng hãy cứu độ người ấy.” Nói như vậy với Bhava (Śiva), Brahmā lại hướng lời đến Nữ Thần một lần nữa.

Verse 41

त्वया देवि महत्कार्यं कर्तव्यं चान्यदस्ति नः । भविष्यं महिषाख्यस्य असुरस्य विनाशनम् ॥ २८.४१ ॥

Hỡi Nữ Thần, một đại sự phải do Ngài thực hiện; đối với chúng ta không còn việc nào khác. Điều sắp đến là sự diệt trừ asura mang tên Mahiṣa.

Verse 42

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा सर्वे देवाश्च पार्थिव । यथागतं ततो जग्मुर्देवीं स्थाप्य हि मे गिरौ । संस्थाप्य नन्दिता यस्मात् तस्मान्नन्दाऽभवत् तु सा ॥ २८.४२ ॥

Nói như vậy xong, rồi Phạm Thiên (Brahmā) cùng hết thảy chư thiên, hỡi Đại vương, liền ra đi, trở về như lúc đến, sau khi đã an vị Nữ Thần trên núi của ta. Vì sau khi được thiết lập, Nữ Thần hoan hỷ (nanditā), nên quả thật Ngài được gọi là “Nandā”.

Verse 43

यश्चेदं शृणुयाज्जन्म देव्याः यश्च स्वयं पठेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति ॥ २८.४३ ॥

Ai nghe câu chuyện về sự giáng sinh của Nữ Thần này, và ai tự mình tụng đọc, người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi và đạt đến niết-bàn tối thượng.