Adhyaya 169: The Greatness of Mathurā: The Ardhacandra Sacred Bathing Rite and the Procedure for the Yajñopavīta Observance

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ मथुरायाः परं क्षेत्रं त्रैलोक्ये न च विद्यते ॥ तस्यां वसाम्यहं देवि मथुरायां च सर्वदा ॥

Śrī Varāha phán: Trong ba cõi không có thánh địa nào cao quý hơn Mathurā. Hỡi Nữ Thần, Ta luôn ngự tại Mathurā mãi mãi.

Verse 2

सर्वेषामेव तीर्थानां मथुरा च परं महत् ॥ कृष्णेन क्रीडितं तत्र तच्छुद्धं हि पदे पदे ॥

Trong mọi thánh địa hành hương, Mathurā vô cùng vĩ đại. Nơi ấy là chốn Kṛṣṇa vui chơi trong līlā; vì thế từng bước chân đều được xem là thanh tịnh.

Verse 3

चक्रस्थितं हि तत्सर्वं कृष्णस्यैव पदेन तु ॥ तत्र मध्यं तु तत्स्थानमर्द्धचन्द्रे प्रतिष्ठितम् ॥

Toàn bộ thánh vực ấy được an trí như một ‘bánh xe’, mang dấu ấn chính nơi dấu chân của Kṛṣṇa. Và trong đó, điểm trung tâm—chỗ trụ—được thiết lập theo thế ‘bán nguyệt’.

Verse 4

तत्रैव वासिनो लोका मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ कृष्णस्य दक्षिणा कोटिरुत्तरा कोटिमध्यतः ॥

Những ai cư trú ngay tại đó sẽ đạt giải thoát—không nghi ngờ. (Thánh vực này) được nói theo ‘biên’ phía nam của Kṛṣṇa và ‘biên’ phía bắc, cùng phần trung gian giữa hai biên ấy.

Verse 5

तस्माद्धि मरणं चात्र द्वे कोटी सर्वकर्मसु ॥ अर्द्धचन्द्रे तु यः स्नानं करोति नियताशनः ॥

Vì thế, ngay cả việc chết tại đây cũng được nói là đem lại công đức gấp đôi trong mọi nghi lễ. Và ai tắm tại vùng ‘bán nguyệt’, giữ chế độ ẩm thực điều độ…

Verse 6

तेन वै चाक्षया लोकाः प्राप्ताश्चैव न संशयः ॥ दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतमात्रेण त्रायन्ते च कुलं बहु ॥

Nhờ (pháp hành) ấy, chắc chắn đạt được các cõi bất hoại. Bắt đầu từ phía Nam và kết thúc ở phía Bắc. Chỉ bằng “mức đo” của yajñopavīta (dây thiêng) mà nhiều người trong dòng tộc được nói là được che chở/độ thoát.

Verse 7

पृथिव्युवाच ॥ यज्ञोपवीत मात्राया विधानं कीदृशं प्रभो ॥

Pṛthivī thưa: “Bạch Chúa tể, nghi thức (vidhāna) về ‘chỉ riêng mức đo’ của yajñopavīta (yajñopavīta-mātra) là như thế nào?”

Verse 8

तयोर्मध्ये स्थितो देव आकारात्सोमचक्रता ॥ तौ देवौ क्षेत्रफलदौ स्नानदानादिकर्मणि ॥

Giữa hai (điểm) ấy, vị Thần đứng đó, mang hình tướng ‘Bánh xe Soma’. Hai vị thần ấy ban quả (phước) của thánh địa trong các hành vi như tắm gội thanh tịnh, bố thí, và các nghi lễ tương tự.

Verse 9

यथामानं हि कर्तव्यं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिं शृणुष्व वरवर्णिनि ॥

Theo đúng mức đo, mọi điều cần làm—xin bà hãy nói rõ tất cả. Śrī Varāha phán: “Hãy lắng nghe, hỡi người nữ có sắc diện thanh nhã, về nghi thức của yajñopavīta.”

Verse 10

मनुजा येन विधिना मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ अनेन विधिना चैव उत्तरस्यां समापयेत् ॥ गृहान्निःसृत्य मौनेन यावत्स्नानं समाचरेत् ॥

Bằng nghi thức mà con người đạt giải thoát (mokṣa)—không nghi ngờ—chính theo nghi thức ấy mà nên kết thúc ở điểm phía Bắc. Rời khỏi nhà, hãy giữ im lặng cho đến khi hoàn tất hạnh tắm gội thanh tịnh.

Verse 11

पूजां कृष्णस्य कृत्वा वै ततो ब्रूयाद्वसुन्धरे ॥ स्नाने समाप्ते विधिवद्देवदेवस्य चैव हि ॥

Sau khi cử hành lễ thờ phụng Kṛṣṇa, người ấy nên tiếp đó thưa bạch với Ngài, ôi Vasundharā. Và khi nghi thức tắm gội đã hoàn tất đúng pháp, thì đối với Đấng Thần của các thần cũng phải tiến hành theo đúng quy tắc.

Verse 12

कृष्णस्य कृत्वा तु मखं स्नानादीनि यथाक्रमम् ॥ गां वै पयस्विनीं दत्त्वा हिरण्यं वसु चैव हि ॥

Và sau khi cử hành makha (yajña) dâng Kṛṣṇa, cùng các nghi thức tắm gội và việc liên hệ theo đúng thứ tự, người ấy nên bố thí một con bò cho sữa, lại bố thí vàng và của cải nữa, quả thật vậy.

Verse 13

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिरेष उदाहृतः ॥ तथा शयनमुद्दिश्य एवमेवं तु कारयेत् ॥

Sau đó, nên thết đãi các brāhmaṇa—đó là nghi thức đã được nêu rõ. Cũng vậy, đối với nghi lễ liên hệ đến ‘śayana’ (nằm nghỉ/an tọa), hãy cho thực hiện đúng theo cách ấy.

Verse 14

न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोके महीयते ॥ अर्द्धचन्द्रे मृता देवि मम लोकं व्रजन्ति ते ॥

Với người ấy sẽ không còn sự trở lại; trong cõi của Ta, người ấy được tôn vinh. Hỡi Nữ Thần, những ai qua đời tại Ardhacandra đều đi đến cảnh giới của Ta.

Verse 15

अन्यत्र तु मृता ये च अर्धचन्द्रकृतक्रियाः ॥ तेऽपि स्वर्गं गमिष्यन्ति दाहादिकरणैर्युताः ॥

Nhưng những ai qua đời ở nơi khác, và đã được cử hành các nghi thức Ardhacandra—họ cũng sẽ đi đến cõi trời, miễn là kèm theo các việc bắt đầu từ hỏa táng và những thủ tục liên hệ.

Verse 16

यावदस्थीन्यर्द्धचन्द्रं यस्य तिष्ठन्ति देहिनः ॥ तावत्सुपुण्यकर्त्ता च स्वर्गलोके महीयते ॥

Chừng nào xương cốt của một người còn lưu lại tại Ardhacandra, chừng ấy người ấy được tôn vinh ở cõi trời như bậc tạo tác đại công đức.

Verse 17

अर्द्धचन्द्रे विशेषोऽस्ति तीर्थे विश्रान्तिसंज्ञके ॥ दाहादिकरणे तत्र गर्दभोऽपि चतुर्भुजः ॥

Tại Ardhacandra có một sự đặc biệt, ở thánh địa (tīrtha) mang danh ‘Viśrānti’. Khi cử hành hỏa táng và các nghi lễ liên hệ tại đó, người ta nói rằng ngay cả con lừa cũng trở thành bậc bốn tay.

Verse 18

गर्त्तेश्वरोऽथ भूतेशो द्वे कोटी तु वसुन्धरे ॥ मध्ये सदैव तिष्ठामि न त्यजामि कदाचन ॥

Với danh xưng ‘Gartteśvara’ và ‘Bhūteśa’—hỡi Vasundharā—có hai koṭi trên cõi đất. Ở giữa hai nơi ấy Ta luôn ngự; Ta chẳng bao giờ rời bỏ chốn này.

Verse 19

शृणु देवि यथावृत्तं गरुडस्य महात्मनः ॥ मथुरामागतो योऽसौ कृष्णदर्शनकाङ्क्षया ॥ मथुरायां स्थितं देवं भिन्नरूपं न पश्यति ॥

Hãy nghe, hỡi Nữ Thần, điều đã xảy ra về Garuḍa bậc đại hồn: vì khát khao được thấy (darśana) Kṛṣṇa, ngài đã đến Mathurā. Nhưng tuy Thần hiện diện tại Mathurā, ngài không nhận ra, bởi Thần ở trong một hình tướng khác.

Verse 20

तदा गतोऽसौ वसुधे देवस्याग्रे विहङ्गमः ॥ कृष्णस्य दर्शनार्थाय दिव्यं स्तोत्रमुदीरयन् ॥

Bấy giờ, hỡi Đất Mẹ, chim ấy (Garuḍa) đến trước mặt Thần; và để cầu được darśana của Kṛṣṇa, ngài cất lên một thánh tụng (stotra) nhiệm mầu.

Verse 21

गरुड उवाच ॥ विश्वरूप जयादित्य जय विष्णो जयाच्युत ॥ जय केशव ईशान जय कृष्ण नमोऽस्तु ते ॥

Garuda thưa: “Khải hoàn thay Ngài, ô Đấng Hiện Thân Vũ Trụ; khải hoàn, ô Đấng Jaya-Āditya; khải hoàn, ô Viṣṇu; khải hoàn, ô Acyuta. Khải hoàn, ô Keśava; ô Īśāna, khải hoàn; khải hoàn, ô Kṛṣṇa—con xin đảnh lễ Ngài.”

Verse 22

जय मूर्त जयाचिन्त्य जय लोकविभूषण ॥ इत्येवं संस्तुतो देवो गरुडेन महात्मना ॥

“Khải hoàn thay Ngài, ô Đấng mang hình tướng; khải hoàn, ô Đấng bất khả tư nghị; khải hoàn, ô Đấng là trang sức của các thế giới.” Như vậy, vị Thần đã được Garuda, bậc đại tâm, tán dương theo cách ấy.

Verse 23

गरुडस्य पुरस्तत्र स्थितो देवः शरीरवान् ॥ सान्त्वयामास गरुडं प्रीतिपूर्वमुवाच ह ॥

Tại đó, trước mặt Garuda, vị Thần đứng trong thân tướng hữu hình. Ngài an ủi Garuda và với lòng từ ái, nói như sau.

Verse 24

किं कुर्यात् स्तोत्रमेतन्मे किं वा तव चिकीर्षितम् ॥ मथुरागमकृत्ये ते सर्वं ब्रूहि ममाग्रतः ॥

“Bài tán tụng này dâng lên Ta nhằm mục đích gì? Hay ngươi định làm điều chi? Về việc ngươi đi đến Mathurā—hãy nói hết trước mặt Ta.”

Verse 25

गरुड उवाच ॥ मथुरामागतश्चाहं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥ आगते तु मया देव न दृष्टं तव रूपकम् ॥

Garuda thưa: “Con đến Mathurā với khát nguyện được darśana của Ngài. Nhưng, bạch Deva, dẫu con đã đến nơi, con vẫn chưa thấy thánh tướng của Ngài.”

Verse 26

माथुरैरेव लोकैस्तु समं दृष्टं हि रूपकम् ॥ एकीभूतमहं सर्वं दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

Nhưng chính dân chúng ở Mathurā cũng thấy cùng một hình tướng ấy một cách bình đẳng. Thấy muôn sự như hòa nhập thành một, ảo mê (moha) liền xâm chiếm tâm ta.

Verse 27

तस्मात् स्तुतिस्तु देवेश कृतानुग्रहकाम्यया ॥ गरुडस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः ॥

Vì thế, ôi Đấng Chúa tể của chư thiên, lời tán tụng này được dâng lên với ước nguyện cầu được ân huệ của Ngài. Nghe lời Garuḍa, Madhusūdana mỉm cười.

Verse 28

ये पापास्ते न पश्यन्ति मद्रूपा माथुरा द्विजाः ॥ एवमुक्त्वा ततः कृष्णस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

Hỡi các Bà-la-môn ở Mathurā, kẻ sa đọa vì tội lỗi không thấy được hình tướng của Ta. Nói vậy xong, Kṛṣṇa liền ẩn mất ngay tại chỗ ấy.

Verse 29

गरुडोऽपि ततः स्थानाद्गतो देवि यथासुखम् ॥ एतत्ते कथितं देवि माथुराणां तु रूपकम् ॥

Rồi Garuḍa cũng rời khỏi nơi ấy, hỡi Devī, thong dong theo ý mình. Hỡi Devī, đó là điều đã được thuật lại cho nàng về “hình tướng/sự hiển hiện” gắn với dân chúng Mathurā.

Verse 30

येषां पूजितमात्रेण तुष्टोऽहं चैव सर्वदा ॥ मथुरायां मृता ये च मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

Những ai chỉ bằng việc thờ phụng mà khiến Ta luôn hoan hỷ; và những ai chết tại Mathurā—chính họ đạt đến mokṣa (giải thoát), chứ không cách nào khác.

Verse 31

अपि कीटः पतङ्गो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ चतुर्भुजास्तु ते सर्वे भवन्तीति विनिश्चितम् ॥

Dẫu là sâu bọ hay côn trùng, hoặc dù đã rơi vào loài sinh hữu tình (tiryagyoni), thì cũng đã được quyết định chắc chắn rằng tất cả những hữu tình ấy đều trở thành bốn tay.

Verse 32

यः पश्येत्पद्मनाभं तु द्वादश्यामाश्विनस्य तु ॥ एकदेहधरौ देवौ शिवकेशवरूपिणौ ॥

Ai chiêm bái Padmanābha vào ngày dvādaśī của tháng Āśvina—thì hai vị thần ấy, Śiva và Keśava, an trụ trong một thân và một hình tướng.

Verse 33

एकादश्यां चोपवासी कृतशौचः समाहितः ॥ कालिन्द्यां तु नरः स्नातो मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥

Nhịn ăn vào ngày ekādaśī, đã thanh tịnh và nhiếp tâm—khi người ấy tắm trong sông Kālin̄dī thì được giải thoát khỏi nỗi khổ bức bách của các cảnh sinh hữu hạn.

Verse 34

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यामुपोष्य स्नानमाचरेत् ॥ चिन्ताविष्णुं समभ्यर्च्य कृत्वा वै जागरं निशि ॥

Vào ngày dvādaśī sáng (śukla) của tháng Caitra, sau khi trai giới hãy tắm gội; sau khi cung kính thờ phụng Cintāviṣṇu đúng nghi lễ, quả thật nên thức canh (jāgara) suốt đêm.

Verse 35

यः करोति स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ एकानंशां ततो देवीं यशोदां देवकीं तथा ॥

Ai thực hành điều ấy thì được giải thoát—ở đây không cần bàn luận. Rồi hãy tôn kính/niệm tưởng Nữ thần Ekānaṃśā, và cũng như vậy đối với Yaśodā và Devakī.

Verse 36

महाविद्येश्वरीं देवी मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ या धारा धर्मराजस्य मथुरायाश्च पश्चिमे ॥

Tôn kính và đến nương tựa Nữ thần Mahāvidyeśvarī thì được giải thoát khỏi tội nặng brahmahatyā (sát hại bà-la-môn). Có một dòng nước gắn với Dharmarāja, ở phía tây thành Mathurā.

Verse 37

विश्रान्तिसंज्ञकं दृष्ट्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ सर्वेषां दर्शनं पुण्यं पूजनात्तु फलं भवेत् ॥

Sau khi chiêm bái nơi gọi là Viśrānti và thấy các tướng Dīrghaviṣṇu cùng Keśava: đối với mọi người, chỉ cần được darśana cũng đã là công đức, nhưng quả báo trọn vẹn phát sinh từ sự thờ phụng.

Verse 38

इति जपविधिहोमध्यानकाले स सम्यक्सततमभिसमीक्ष्य ब्रह्मणा यत्प्रयुक्तम् ॥ सकलगुणगणानामास्पदं ब्रह्मसंज्ञं जननमरणहीनं विष्णुमेवाभियाति ॥

Vì thế, vào lúc trì tụng (japa), cúng tế hỏa đàn (homa) và thiền định, nếu luôn quán chiếu đúng pháp điều do Brahmā truyền dạy, người ấy chỉ đạt đến Viṣṇu mà thôi—Đấng vượt ngoài sinh tử, là nơi nương tựa của mọi nhóm công đức, và được gọi là “Brahman”.

Verse 39

दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिरेष एव प्रकीर्तितः ॥

Bắt đầu từ phía bên phải và kết thúc ở phía bên trái—đó chính là nghi thức đã được truyền dạy về yajñopavīta (dây thiêng).

Verse 40

माथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे वसुन्धरे ॥ माथुरेण तु तृप्तेन तृप्तोऽहं नात्र संशयः ॥

Hỡi Vasundharā, bản tính hay dáng vẻ của dân Mathurā thế nào thì cũng chính là bản tính của Ta như vậy. Quả thật, khi một người Mathurā được thỏa mãn, Ta cũng thỏa mãn—không hề nghi ngờ.

Verse 41

उवाच श्लक्ष्णया वाचा गरुडं प्रति भाविनि ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ मथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे विहङ्गम

Nàng dùng lời nói dịu dàng, đầy cảm xúc, thưa với Garuḍa. Śrī Kṛṣṇa phán: “Hỡi chim, hình tướng thuộc về dân Mathurā thế nào, thì hình tướng của Ta cũng đúng như vậy.”

Verse 42

स्नानं करोति तस्यां तु ग्रहदाशैर्न लिप्यते ॥ यं यं देवमभिध्यायेद्भक्तियुक्तेन चेतसा

Ai tắm gội tại nơi ấy thì không bị vấy nhiễm bởi những khổ nạn được quy cho các ảnh hưởng tinh tú. Và bất cứ vị thần nào người ấy quán niệm với tâm hợp nhất trong bhakti—