Adhyaya 16: The Account of Saramā: Indra’s Restoration after Loss of Sovereignty

Verse 1

धरण्युवाच । तदा दुर्वाससा शप्तो देवराजः शतक्रतुः । वसिष्यसि त्वं मर्त्येषु सुप्रतीकसुतेन तु ॥ १६.१ ॥

Dharāṇī nói: “Khi ấy, Thiên vương Śatakratu (Indra) bị Durvāsas nguyền rủa: ‘Ngươi sẽ phải ở giữa loài người phàm, quả thật là do người con của Supratīka.’”

Verse 2

उत्सादितो दिवो मूढेत्येवमुक्तस्तु भूधर । इन्द्रो मर्त्यमुपागम्य सर्वदेवसमन्वितः ॥ १६.२ ॥

Bị quở như vậy: “Ngươi đã bị hất khỏi cõi trời, đồ ngu!”—Bhūdhara (ngọn núi) [đã được nói/đã nghe]. Rồi Indra giáng xuống cõi người, cùng với toàn thể chư thiên đi theo.

Verse 3

किं चकार च तस्मिंस्तु दुर्जये च निपातिते । परमेण्ठिना भगवता तेन योगविदुत्तमौ ॥ १६.३ ॥

Vậy khi kẻ khó khuất phục ấy đã bị đánh ngã tại đó, bậc Tối Thượng Parameṣṭhin—Đấng Thế Tôn, bậc thông suốt yoga tối thắng—đã thực sự làm gì?

Verse 4

स्वर्गे विद्युत्सुविद्युच्च तौ च किं चक्रतुस् तदा । एतन् मे संशयं देव कथयस्व प्रसादतः ॥ १६.४ ॥

Trên cõi trời, giữa những tia chớp và ánh sáng rực rỡ, khi ấy hai vị đã thực sự làm gì? Ôi Deva, xin vì lòng từ ân mà giải bày mối nghi này của con.

Verse 5

श्रीवराह उवाच । दूर्जयेन जितो धात्री देवराजः शतक्रतुः । भारते हि तदा वर्षे वाराणस्यां तु पूर्वतः । आश्रित्य संस्थितो देवैः सह यक्षमहोरगैः ॥ १६.५ ॥

Śrī Varāha phán: “Hỡi Dhātrī, Đấng nâng đỡ! Indra—vua của chư thiên, bậc thực hành trăm lễ (Śatakratu)—bị Dūrjaya đánh bại; khi ấy tại Bhārata-varṣa, ngài nương náu và đóng trú ở phía đông Vārāṇasī, cùng với chư thiên, các Yakṣa và những đại xà.”

Verse 6

विद्युत्सुविद्युच्च तदा योगमास्थाय शोभने । दीर्घतापज्वरं वायुकर्मयोगेन संशृतौ ॥ लोकपालायितं कृत्स्नं चक्रतुयोगमायया ॥ १६.६ ॥

Bấy giờ, hỡi bậc rạng ngời, hai vị nhập vào trạng thái yoga thù thắng—như chớp chồng lên chớp—nương theo pháp tu về gió và hành nghiệp, khiến dấy lên cơn nhiệt sốt kéo dài; và bằng yogamāyā, các ngài làm cho toàn cõi giới hiện ra như thể được các Lokapāla (Hộ Thế) canh giữ.

Verse 7

तं दुर्जयं मृतं श्रुत्वा समुद्रान्तःस्थितं तदा । आनीय चतुरङ्गं तु देवान् प्रति विजग्मतुः ॥ १६.७ ॥

Khi nghe rằng Dūrjaya, kẻ khó khuất phục, đã chết trong lòng biển, hai vị liền đem theo đạo quân bốn binh chủng và lên đường hướng về chư thiên.

Verse 8

आगत्य तौ तदा दैत्यौ महत्सैन्येन पर्वतम् । हिमवन्तं समाश्रित्य संस्थितौ तु बभूवतुः ॥ १६.८ ॥

Bấy giờ, hai Daitya ấy kéo đến cùng đại quân, nương tựa núi Himavant (Himalaya) và đóng giữ vị trí tại đó.

Verse 9

देवा अपि महत्सैन्यं संहत्य कृतदंष्ट्रिताः । मन्त्रयाञ्चक्रुरव्यग्रा ऐन्द्रं पदमभीप्सवः ॥ १६.९ ॥

Ngay cả chư thiên cũng tập hợp đại quân, quyết chí như nhe nanh, rồi bàn nghị không xao lãng, mong đạt đến địa vị của Indra (quyền tối thượng).

Verse 10

अब्रवीत्तत्र देवानां गुरुराङ्गिरसो मुनिः । गोमेधेन यजघ्वं वै प्रथमेण तदन्तरम् ॥ १६.१० ॥

Tại đó, hiền triết Āṅgirasa—bậc đạo sư của chư thiên—nói rằng: “Quả thật, hãy cử hành tế lễ gomedha; trước hết bằng nghi thức thứ nhất, rồi sau đó tiếp nối các nghi thức về sau.”

Verse 11

यष्टव्यं क्रतुभिः सर्वैर् एकस्थितिर् अथामराः । उपदेशो मया दत्तः क्रियतां शीघ्रम् एष वै ॥ १६.११ ॥

“Hãy cử hành mọi kratu (nghi lễ tế tự) theo đúng các tế lễ đã định; rồi, hỡi các bậc bất tử, hãy cùng ở một nơi. Ta đã ban lời chỉ dạy—hãy mau chóng thực hiện điều này.”

Verse 12

एवमुक्तास्तदा देवाः गाः पशूंश्चानुकल्प्य ते । मुमुचुश्चरणार्थाय रक्षार्थं सरमां ददुः ॥ १६.१२ ॥

Được dạy như vậy, chư thiên liền chu toàn việc sắp đặt cho bò và các loài vật khác; rồi để chúng được đi lại và được bảo hộ, các ngài thả chúng ra và cử Saramā làm người canh giữ.

Verse 13

ताश्च गावो देवशून्या रक्ष्यमाणा धराधरे । तत्र जग्मुस्तदा गावश्चरन्त्यो यत्र तेऽसुराः ॥ १६.१३ ॥

Và những con bò ấy—bị bỏ lại không có sự hộ trì của chư thiên—được canh giữ trên ngọn núi nâng đỡ cõi đất. Rồi đàn bò ấy lang thang đi đến nơi các A-tu-la đang ở.

Verse 14

ते च गावस्तु ता दृष्ट्वा शुक्रं ऊचुः पुरोहितम् । पश्वर्थं देवगा ब्रह्मंश्चर्यन्ते रक्षमानया । देवशून्या सरमया वद किं क्रियतेऽधुना ॥ १६.१४ ॥

Và đàn bò ấy, thấy nàng, liền thưa với Śukra, vị tế sư của dòng họ: “Bạch Bà-la-môn, vì lợi ích của đàn gia súc, những bò thiêng đang rong ruổi dưới sự che chở của nàng. Trong Sarama này—vắng bóng chư thiên—xin hãy nói nay phải làm gì?”

Verse 15

एवमुक्तस्तदा शुक्रः प्रत्युवाचासुरांस्तदा । एता गा ह्रियतां शीघ्रमसुरा मा विलम्बथ ॥ १६.१५ ॥

Được thưa như vậy, Śukra liền đáp các A-tu-la: “Hãy mau đem những con bò này đi, hỡi A-tu-la; chớ chần chừ.”

Verse 16

एवमुक्तास्तदा दैत्या जह्रुस्ता गां यदृच्छया । हृतासु तासु सरमा मार्गमन्वेषणे रता ॥ १६.१६ ॥

Được bảo như thế, bọn Dāitya liền bắt mang đàn bò ấy đi, như thể do cơ duyên ngẫu nhiên. Khi chúng đã bị đem đi, Saramā chuyên tâm truy tìm lối đường mà chúng bị dắt theo.

Verse 17

अपश्यत् सा दितेः पुत्रैर्नीता गावो धराधरे । दैत्यैरपि शुनी दृष्टा दृष्टमार्गा विशेषतः ॥ १६.१७ ॥

Nàng thấy đàn bò bị các con trai của Diti dắt đi trên ngọn núi nâng đỡ cõi đất. Ngay cả bọn Dāitya cũng nhận ra một con chó cái—kẻ đã đặc biệt quan sát và nhận biết rõ lộ trình.

Verse 18

दृष्ट्वा ते तां च साम्नैव सामपूर्वमिदं वचः । आसां गवां तु दुग्ध्वैव क्षीरं त्वं सरमे शुभे ॥ १६.१८ ॥

Thấy nàng, ngươi liền dùng lời hòa giải, với lời lẽ dịu dàng mà nói: “Nhưng sau khi vắt sữa những con bò này, hỡi Saramā cát tường, hãy nhận lấy sữa ấy.”

Verse 19

पिबस्वैवमिति प्रोक्ता तस्यै तद्ददुरञ्जसा । दत्त्वा तु क्षीरपानं तु तस्यै ते दैत्यानायकाः ॥ १६.१९ ॥

Được bảo: “Hãy uống như vậy,” họ liền mau chóng trao cho nàng; và sau khi cho nàng uống sữa, các thủ lĩnh Daitya ấy đã làm như thế đối với nàng.

Verse 20

मा भद्रे देवराजाय गाश्चेमाः विनिवेदय । एवमुक्त्वा ततो दैत्या मुमुचुस्तां शुनीं वने ॥ १६.२० ॥

“Hỡi người hiền dịu, chớ trình báo những con bò này lên vua của chư thiên.” Nói vậy xong, bọn Daitya liền thả con chó cái ấy trong rừng.

Verse 21

तैर्मुक्ता सा सुरांस्तूर्णं जगाम खलु वेपती । नमश्चक्रे च देवेन्द्रं सरमा सुरसत्तमम् ॥ १६.२१ ॥

Được họ thả ra, nàng run rẩy vội vã đi đến chư thiên; và Saramā đảnh lễ Indra, chúa tể chư thiên, bậc tối thượng trong hàng Suras.

Verse 22

तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशून्या महाबलाः ॥ १६.२२ ॥

Và các thần Marut, được Devendra (Indra) chỉ định, nói rằng: “Hãy đi kín đáo để hộ vệ, đến nơi nay đã vắng bóng chư thiên, hỡi các bậc đại lực.”

Verse 23

इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्चक्रुर्धराधरे ॥ १६.२३ ॥

Được Ngài nói như vậy trong hình thể vi tế, họ liền nhanh chóng lên đường; và khi đến nơi, họ cũng cúi mình đảnh lễ Chúa tể chư thiên trên ngọn núi nâng đỡ địa giới ấy.

Verse 24

तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ॥ १६.२४ ॥

Thiên vương (Indra) hỏi nàng: “Saramā, đàn bò đã đi đâu?” Được hỏi như vậy, Saramā đáp: “Tôi không biết,” và nói đúng như thế.

Verse 25

तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ॥ १६.२५ ॥

Bấy giờ Indra, nổi giận, nói với các Marut: “Đàn bò đã được chuẩn bị cho lễ tế (yajña) nay ở đâu? Sao lại xảy ra như thế, hỡi Śunī?”

Verse 26

एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ॥ १६.२६ ॥

Được Devendra (Indra) hỏi trên ngọn núi nâng đỡ địa giới, các Marut—không còn bối rối—bắt đầu thuật lại hành vi ấy, tóm lược đúng như Saramā đã thực hiện.

Verse 27

तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ॥ १६.२७ ॥

Bấy giờ Indra đứng dậy, dùng chân đá con chó cái (Śunī); Chúa tể chư thiên—Pākaśāsana—bị cơn thịnh nộ lớn bao trùm.

Verse 28

क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ॥ १६.२८ ॥

“Sữa đã bị ngươi uống mất, hỡi kẻ ngu; và những con bò ấy cũng đã bị các A-tu-la cướp đi.” Nói vậy xong, ôi Dharā (Đất Mẹ), Sāramā liền bị hắn đá bằng chân.

Verse 29

तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्रुवे । स्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ॥ १६.२९ ॥

Bị cú đá của Indra, sữa liền trào ra từ miệng nó. Nhờ dòng sữa ấy, con chó cái kia hóa thành bò ngay tại đó; rồi, ôi Dharā (Đất Mẹ), Devendra cùng quân đội tiến đến nơi ấy.

Verse 30

गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ताः गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्याः बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ॥ १६.३० ॥

Đến nơi, Devendra thấy những con bò ấy đã bị bọn Daitya lùa đi. Bọn Daitya rất hùng mạnh, dùng vũ lực canh giữ chúng. Nhưng khi bị quân đội tiêu diệt, chúng lập tức bỏ mặc đàn bò, để lại chính thân xác của mình.

Verse 31

सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृितः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ॥ १६.३१ ॥

Bấy giờ, chúa tể chư thiên (Indra) được các thủ lĩnh và tùy tùng vô cùng hoan hỷ vây quanh. Khi thu hồi được những điều ấy, Đại Indra tràn đầy niềm vui tối thượng.

Verse 32

चकार यज्ञान् विविधान् सहस्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृद्धेन्द्रस्य तद् बलम् ॥ १६.३२ ॥

Vị Chúa Tể ấy đã cử hành muôn vàn lễ tế, đến cả một ngàn nghi lễ khác nhau. Khi các lễ tế ấy được tiến hành, quyền lực của Indra nhờ đó mà tăng trưởng.

Verse 33

वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ॥ १६.३३ ॥

Indra, được tăng trưởng sức mạnh, liền nói với đạo quân chư Thiên: “Hỡi các Sura, hãy mau chóng trang bị binh khí để làm việc tiêu diệt bọn Daitya.”

Verse 34

एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ॥ १६.३४ ॥

Nghe lời ấy, chư Thiên lập tức vũ trang và sẵn sàng; rồi các vị Thiên—cùng với Vāsava (Indra)—lên đường nhằm khiến bọn Asura bị tiêu diệt, trở về hư vô.

Verse 35

गत्वा तु युयुधुस् तूर्णं विजिग्युस् त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ॥ १६.३५ ॥

Khi tiến đến, họ giao chiến mau lẹ và đánh bại đạo quân quỷ. Bọn Asura bị chư Thiên khuất phục; những kẻ còn sống sau cuộc tàn sát, kinh hãi và tâm trí rối loạn, đã lao mình xuống nước biển, nơi núi đất (dharādhara).

Verse 36

देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ॥ १६.३६ ॥

Hỡi Dharā (Đất Mẹ), đức Vua của chư Thiên cũng cùng các Hộ Thế (Lokapāla) lên cõi Tridiva (thiên giới) và thọ hưởng như thuở trước; vị thần ấy, bậc Đế vương của chư Thiên, vẫn là đấng chủ tể.

Verse 37

य एनं शृणुयान्नित्यं सारमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १६.३७ ॥

Người nào thường xuyên lắng nghe bản tường thuật tinh yếu và tối thượng này, người ấy sẽ đạt được phước quả của lễ tế gomedha.

Verse 38

भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रिणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ॥ १६.३८ ॥

Vị vua đã mất nước, nếu lắng nghe lời này với tâm chuyên nhất—người ấy sẽ lại được vương quyền của chính mình, như đạt cõi trời tựa Indra, chúa tể chư thiên.