Adhyaya 115: The Arising of Diverse Dharmas: Devotional Observances and Varṇa-Based Duties

Verse 1

अथ विविधधर्मोत्पत्तिः ॥ ततो महीवचः श्रुत्वा देवो नारायणोऽब्रवीत् ॥ कथयिष्यामि ते देवि कर्म स्वर्गसुखावहम्

Nay (bắt đầu) sự phát sinh của các pháp dharma đa dạng. Khi ấy, sau khi nghe lời của Mahī (Đất Mẹ), thần Nārāyaṇa nói: “Hỡi Nữ thần, Ta sẽ kể cho nàng pháp hành đem lại an lạc của cõi trời.”

Verse 2

यत्त्वया पृच्छ्यते देवि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ स्थितिं सत्तां तु मर्त्यानां भक्त्या ये च व्यवस्थिताः

Hỡi Nữ Thần, điều nàng hỏi—hỡi Vasundharā—hãy lắng nghe. Ta sẽ giảng về tình trạng và bản thể của loài người hữu tử, cùng những ai an trú vững chắc trong bhakti.

Verse 3

नाहं दानसहस्रेण नाहं यज्ञशतैरपि ॥ तुष्यामि न तु वित्तेन ये नराः स्वल्पचेतसः

Ta không thỏa lòng bởi ngàn bố thí, cũng không bởi trăm lễ tế yajña; và cũng không bởi của cải—thứ mà kẻ trí hẹp hòi mải miết theo đuổi.

Verse 4

एकचित्तं समाधाय यो मां जानाति माधवि ॥ नित्यं तुष्यामि तस्याहं पुरुषं बहुदोषकम्

Hỡi Mādhavī, ai nhiếp tâm thành nhất điểm rồi biết Ta, Ta luôn hoan hỷ với người ấy, dẫu người ấy mang nhiều lỗi lầm.

Verse 5

यच्च पृच्छसि मां भद्रे कर्म स्वर्गसुखावहम् ॥ तच्छृणुष्व वरारोहॆ गदतो मे शुचिस्मिते

Hỡi người hiền thục, điều nàng hỏi Ta—về pháp hành đem lại an lạc cõi trời—hãy lắng nghe. Hỡi người dáng đẹp, hỡi người nụ cười thanh tịnh, hãy nghe lời Ta khi Ta nói.

Verse 6

ये नमस्यति मां नित्यं पुरुषा बहुचेतसः ॥ अर्द्धरात्रेऽन्धकारे च मध्याह्ने वापराह्णके

Những người thường xuyên đảnh lễ Ta—dẫu tâm trí tán loạn nhiều bề—vào nửa đêm trong bóng tối, hoặc lúc chính ngọ, hoặc vào buổi xế chiều.

Verse 7

यस्य चित्तं न नश्येत मम भक्तिव्यवस्थितम् ॥ द्वादश्यामुपवासं तु यः कुर्यान्मम तत्परः ॥

Người nào tâm không suy sụp, vững trụ trong bhakti đối với Ta—nếu người ấy, một lòng hướng về Ta, thực hành trai giới (upavāsa) vào ngày Dvādaśī.

Verse 8

ते मामेव प्रपश्यन्ति मयि भक्तिपरायणाः ॥ लब्धचेतो गुणज्ञश्च नरो भक्तिव्यवस्थितः ॥

Những ai chuyên nhất trong bhakti đối với Ta chỉ chiêm kiến một mình Ta; người an trụ trong bhakti có tâm đã an định và biết phân biệt các phẩm tính (guṇa) đúng đắn.

Verse 9

इच्छया अपि भवेद्भद्रे स्वर्गे वसति सुन्दरि ॥ स्वल्पकेन न गम्यन्ते दुष्प्राप्योऽहं वरानने ॥

Chỉ bằng ước nguyện thôi, hỡi người hiền phúc—hỡi người mỹ lệ—cũng có thể được ở cõi trời; nhưng Ta không thể đạt đến bằng phương tiện nhỏ nhoi, hỡi người mặt đẹp, vì Ta khó được chứng đắc.

Verse 10

द्वादश्यामुपवासं तु ये च कुर्वन्ति ते नराः ॥ तेषामेव प्रपश्यन्ति मम भक्तिपरायणाः ॥

Những người thật sự giữ trai giới (upavāsa) vào ngày Dvādaśī—họ là các bhakta chuyên nhất trong bhakti đối với Ta; sự chiêm kiến (Ta) chỉ dành cho họ.

Verse 11

कृत्वा चैवोपवासं प्रगृह्य चैव जलाञ्जलिम् ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा आदित्यं चावलोकयेत् ॥

Và sau khi giữ trai giới, chắp tay (añjali) múc một vốc nước, xướng ‘Namo Nārāyaṇa’, rồi nên chiêm ngưỡng Āditya, tức Mặt Trời.

Verse 12

यावन्तो बिन्दवः किञ्चित्पतन्त्येवाञ्जलेर्जलात् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥

Bao nhiêu giọt nước, dù chỉ rất ít, rơi xuống từ nước trong đôi tay chắp lại—bấy nhiêu ngàn năm người ấy được tôn vinh nơi cõi trời.

Verse 13

अथ चैव तु द्वादश्यां पुरुषा धर्मवादकाः ॥ विधिना च प्रयत्नेन ये मां कुर्वन्ति मानुषाः ॥

Lại nữa, vào ngày Dvādaśī, những người ấy—những bậc thuyết giảng Chánh pháp—là phàm nhân mà thờ phụng Ta đúng nghi thức và với sự tinh cần,

Verse 14

पाण्डुरैश्चैव पुष्पैश्च मृष्टैर्धूपैस्तु धूपयेत् ॥ यो मे धारयते भूमौ तस्यापि शृणु या गतिः ॥

Hãy dâng hương trầm thơm và những đóa hoa nhạt màu (trắng). Còn người nào an lập/nâng đỡ hình tượng hay biểu tượng của Ta trên mặt đất—hãy nghe cả về cảnh giới mà người ấy đạt đến.

Verse 15

दत्त्वा शिरसि पुष्पाणि इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ हृदि कृत्वा तु मन्त्रांश्च शुक्लाम्बरधरो धरे ॥

Đặt hoa lên đỉnh đầu rồi nên tụng đọc thần chú này; và khi đã an trú các thần chú trong tim, mặc y phục trắng, hãy cử hành nghi lễ.

Verse 16

सुमान्यः सुमना गृह्य प्रीयतां भगवान्हरिः ॥

Cầm lấy những đóa hoa đẹp, với tâm an tịnh: “Nguyện Đức Bhagavān Hari hoan hỷ.”

Verse 17

नमोऽस्तु विष्णवे व्यक्ताव्यक्तगन्धिगन्धान्सुगन्धान्वा गृह्ण गृह्ण नमो भगवते विष्णवे ॥ अनेन मन्त्रेण गन्धं दद्यात् ॥ श्रुत्वा प्रत्यागतमाधारसवनं पतये भवं प्रविष्टं मे धूप धूपनं गृह्णातु मे भगवाञ्च्युतः ॥ अनेन मन्त्रेण धूपं दद्यात् ॥

Kính lễ Viṣṇu—xin Ngài thọ nhận, thọ nhận mọi hương thơm, dù hiển lộ hay ẩn mật, dù thơm ngát hay không; kính lễ Đức Thế Tôn Viṣṇu. Với thần chú này, nên dâng hương liệu (nước thơm). Sau khi đã nghe và trở về nơi làm nền của nghi lễ, nguyện Đức Acyuta thọ nhận hương trầm và sự xông hương của con, đã đi vào lễ cúng này vì lợi ích của bậc Chủ (pataye). Với thần chú này, nên dâng trầm hương.

Verse 18

श्रुत्वा चैवं च शास्त्राणि यो मामेव तु कारयेत् ॥ मम लोकं च गच्छेत जायेतैव चतुर्भुजः ॥

Đã nghe như vậy các giáo huấn của śāstra, ai khiến những quy định ấy được thi hành chỉ quy hướng về Ta, người ấy đi đến cõi của Ta và quả thật sinh ra với bốn cánh tay.

Verse 19

श्यामाकं स्वस्तिकं चैव गोधूमं मुद्गकं तथा ॥ शालयस्तु यवाश्चैव तथा नीवारकाङ्गुकाः ॥

Kê śyāmāka, hạt svastika, lúa mì và mudga (đậu xanh); lại có các giống gạo, lúa mạch, cùng nīvāra (lúa hoang) và các hạt aṅguka.

Verse 20

एतानि यस्तु भुञ्जीत मम कर्मपरायणः ॥ शङ्खं चक्रं लाङ्गलं च मुसलं स च पश्यति ॥

Nhưng ai ăn những hạt ấy, chuyên tâm vào các hành trì do Ta quy định, người ấy được thấy ốc thiêng (śaṅkha), đĩa thần (cakra), cái cày và chày giã.

Verse 21

ब्राह्मणस्य तु वक्ष्यामि शृणु कर्म वसुन्धरे ॥ यानि कर्माणि कुर्वीत मम भक्तिपरायणः ॥

Nay Ta sẽ nói về bổn phận của một brāhmaṇa; hãy lắng nghe, hỡi Vasundharā: những việc làm mà người chuyên nhất trong lòng bhakti đối với Ta cần thực hành.

Verse 22

षट्कर्मनिरतो भूत्वा अहङ्कारविवर्जितः ॥ लाभालाभं परित्यज्य भिक्षाहारो जितेन्द्रियः ॥

Chuyên tâm thực hành sáu bổn phận, lìa ngã mạn; bỏ chấp được–mất, sống bằng vật thực khất thực, và chế ngự các căn.

Verse 23

मम कर्मसमायुक्तः पैशुन्येन विवर्जितः ॥ शास्त्रानुसारिमध्यस्थो नवृद्धशिशुचेतनः ॥

Gắn với hạnh nghiệp do Ta dạy, không vướng lời gièm pha; thuận theo śāstra, giữ tâm trung lập—biết nghĩ cho trẻ nhỏ và người già.

Verse 24

एतद्वै ब्रह्मणः कर्म एकचित्तो जितेन्द्रियः ॥ इष्टापूर्तं च कुरुते स मामेति वसुन्धरे ॥

Hỡi Vasundharā, đó thật là bổn phận của bậc brāhmaṇa: nhất tâm, chế ngự các căn, thực hành iṣṭa và pūrta (tế lễ và công đức công cộng); người ấy đến với Ta.

Verse 25

क्षत्रियाणां प्रवक्ष्यामि मम कर्मसु तिष्ठताम् ॥ यानि कर्माणि कुर्वीत क्षत्रियो मध्यसंस्थितः ॥

Ta sẽ tuyên nói bổn phận của các kṣatriya an trú trong pháp hành do Ta dạy—những việc mà một kṣatriya giữ thế quân bình nên thực hiện.

Verse 26

दानशूरश्च कर्मज्ञो यज्ञेषु कुशलः शुचिः ॥ मम कर्मसु मेधावी अहङ्कारविवर्जितः ॥

Dũng mãnh trong bố thí, am tường bổn phận, thiện xảo trong các yajña và thanh tịnh; sáng suốt trong pháp hành do Ta dạy, và không ngã mạn.

Verse 27

अल्पभाषी गुणज्ञश्च नित्यं भागवतप्रियः ॥ गुरुविद्योऽनसूयश्च निन्द्यकर्मविवर्जितः ॥

Người ấy nói ít, hiểu rõ đức hạnh và luôn yêu mến các tín đồ của Bhagavat; được rèn luyện trong lòng tôn kính thầy và học vấn, không ganh tỵ, và tránh mọi hành vi đáng chê trách.

Verse 28

भजते मम यो नित्यं मम लोकाय गच्छति ॥ वैश्यानां तु प्रवक्ष्यामि मम कर्मसु तिष्ठताम् ॥

Ai hằng ngày thờ phụng Ta sẽ đi đến thế giới của Ta. Nay Ta sẽ nói về bổn phận của giai cấp Vaiśya—những người kiên trú trong các công việc được quy định vì Ta.

Verse 29

यानि कर्माणि कुरुते मम भक्तिपथे स्थितः ॥ एतैर्गुणैः स्वधर्मेण लाभालाभविवर्जितः ॥

Bất cứ công việc nào người ấy làm, đều làm khi an trú trên con đường bhakti đối với Ta; đầy đủ các phẩm chất này và giữ đúng svadharma của mình, người ấy không chấp trước vào được hay mất.

Verse 30

ऋतुकालाभिगामी च शान्तात्मा मोहवर्जितः ॥ शुचिर्दक्षो निराहारो मम कर्मरतः सदा ॥

Người ấy chỉ gần gũi vợ chồng vào đúng thời kỳ thích hợp; tâm an tịnh, không mê lầm; thanh tịnh, khéo léo, tiết độ trong ăn uống, và luôn chuyên tâm vào các công việc được quy định vì Ta.

Verse 31

गुरुसम्पूजको नित्यं युक्तो भक्तानुवत्सलः ॥ वैश्योऽप्येवं सुसंयुक्तो यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥

Luôn tôn kính và phụng thờ bậc thầy, giữ kỷ luật, và thương mến các tín đồ—một Vaiśya như thế, được điều hòa trọn vẹn, nên khiến các công việc đã được quy định được thực hiện.

Verse 32

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ अथ शूद्रस्य वक्ष्यामि कर्माणि शृणु माधवि ॥

Ta không phụ bỏ người ấy, và người ấy cũng không phụ bỏ Ta. Nay Ta sẽ nói về bổn phận của Śūdra; hỡi Mādhavī, hãy lắng nghe.

Verse 33

कर्माणि यानि कृत्वा ह शूद्रो मह्यं व्यवस्थितः ॥ दम्पती मम भक्तौ यो मम कर्म परायणौ ॥

Nhờ thực hành những bổn phận ấy, người Śūdra được an lập vững chắc nơi Ta. Một đôi vợ chồng sùng kính Ta và chuyên tâm vào các việc làm Ta đã chỉ định—

Verse 34

उभौ भागवतौ भक्तौ मद्भक्तौ कर्मनिष्ठितौ ॥ देशकालौ च वानीतौ रजसा तमसोज्झितौ ॥

Cả hai đều là tín đồ của Bhagavat—tín đồ của Ta—kiên định trong bổn phận; và trong cách hành xử hợp thời hợp xứ, được dẫn dắt đúng đắn, đã lìa bỏ rajas và tamas.

Verse 35

निरहङ्कारशुद्धात्मा आतिथेयो विनीतवान् ॥ श्रद्धधानोऽतिपूतात्मा लोभमोहविवर्जितः ॥

Dứt bỏ ngã mạn, tự tâm thanh tịnh, hiếu khách và khiêm cung; có tín tâm, tánh tình cực kỳ trong sạch, và lìa tham cùng si mê.

Verse 36

नमस्कारप्रियो नित्यं मम चिन्ताव्यवस्थितः ॥ शूद्रः कर्माणि मे देवि य एवं सममाचरेत् ॥

Luôn ưa thích lễ bái cung kính, an trụ vững trong sự quán niệm về Ta. Hỡi Devī, người Śūdra thực hành các bổn phận của Ta như vậy, với tâm hành bình đẳng—

Verse 37

एवं कर्मगुणाश्चैव येन भक्त्या व्यवस्थितः ॥ सर्ववर्णाश्च मां देवि अपरं क्षत्रिये शृणु ॥

Như vậy, nhờ các phẩm tính biểu lộ qua hành nghiệp, người ấy được an lập vững chắc trong bhakti. Hỡi Nữ Thần, mọi giai tầng đều có thể theo Ta; nay hãy nghe thêm nữa, hỡi Kṣatriya.

Verse 38

येन तत्प्राप्यते योगं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ त्यक्त्वा लाभमलाभं च मोहं कामं च वर्जयेत् ॥

Hỡi Vasundharā, hãy nghe phương tiện để đạt yoga ấy: nên buông bỏ cả được và không được, và phải tránh mê lầm cùng dục vọng.

Verse 39

न शीतं च न चोष्णे च लब्धालब्धं विचिन्तयेत् ॥ न तिक्तेनास्ति कटुना मधुराम्लैर्न लावणैः ॥

Chớ bận lòng về lạnh hay nóng, cũng chớ suy tính về được hay không được. Chớ để mình bị chi phối bởi ưa thích đối với vị đắng, cay, ngọt, chua hay mặn.

Verse 40

न कषायैः स्पृहा यस्य प्राप्नुयात्सिद्धिमुत्तमाम् ॥ भार्या पुत्राः पिता माता उपभोगार्थसंयुतम् ॥

Người không còn khát ái ngay cả đối với vị chát cũng sẽ đạt siddhi tối thượng. Nhưng vợ, con, cha và mẹ gắn liền với mục đích hưởng thụ, nên trở thành nguồn của sự chấp trước.

Verse 41

य एतान् हि परित्यज्य मम कर्मरतः सदा ॥ धृतिज्ञः कुशलश्चैव श्रद्धधानो धृतव्रतः ॥

Ai đã từ bỏ những điều ấy và luôn chuyên tâm hành nghiệp vì Ta, người ấy hiểu rõ sự kiên định, khéo léo, đầy śraddhā và vững bền trong các giới nguyện.

Verse 42

तत्परो नित्यमुद्युक्तः अन्यकार्यजुगुप्सकः ॥ बाले वयसि कल्पश्च अल्पभोगी कुलान्वितः ॥

Chuyên chú vào mục tiêu ấy, luôn tinh cần và chán ghét mọi việc khác, người ấy được rèn kỷ luật từ thuở thiếu thời, hưởng thụ điều độ và đứng vững trong nền nếp dòng tộc cùng cộng đồng đáng kính.

Verse 43

कारुण्यः सर्वसत्त्वानां प्रत्युत्थायी महाक्षमः ॥ काले मौनक्रियां कुर्याद्यावत्तत्कर्म कारयेत् ॥

Từ bi với mọi loài, mau mắn đứng dậy để phụng sự và hết sức nhẫn nhịn—đúng thời, người ấy nên thực hành hạnh im lặng (mauna) trong suốt thời gian kỷ luật ấy cần được duy trì.

Verse 44

त्रिकालं च दिशो भागं सदा कर्मपथि स्थितः ॥ उपपन्नानभुञ्जानः कर्माण्यभोजनानि च ॥

Giữ gìn ba thời trong ngày và xét theo các phương hướng, người ấy luôn đứng vững trên con đường hành trì nghiệp hạnh; không dùng vật bất chính, và thực hiện các pháp tu bao gồm cả việc nhịn ăn.

Verse 45

अनुष्ठानपरश्चैव मम पार्श्वे मनश्चरः ॥ काले मूत्रपुरीषाणि विसृज्य स्नानवत्सलः ॥

Chuyên tâm vào việc hành trì, để tâm vận hành gần bên Ta (hướng về bậc Thầy/Thần linh), đúng thời người ấy nên bài tiết tiểu tiện và đại tiện, và yêu mến việc tắm gội để giữ thanh tịnh.

Verse 46

पयसा यावकेनापि कदाचिद्वायुभक्षणः ॥ कदाचित्षष्ठकालेन क्वचिद्दृष्टमहाफलः ॥

Có lúc sống bằng sữa, có lúc bằng yavagu (cháo lúa mạch); có lúc thực hành vayu-bhakshana như “ăn gió” (nhịn ăn cực nghiêm); có lúc chỉ ăn vào kỳ thứ sáu—như vậy, trong vài trường hợp, người ta nói rằng thấy được quả báo lớn lao.

Verse 47

कदाचित्तु चतुर्थेन कदाचित्फलमेव च ॥ कदाचिद्दशमे भुञ्जेत्पक्षे मासे वसुन्धरे

Có lúc nên thọ thực vào ngày thứ tư; có lúc chỉ dùng trái cây. Có lúc nên thọ thực vào ngày thứ mười—trong vòng nửa tháng hoặc một tháng, hỡi Vasundharā (Mẹ Đất).

Verse 48

य एतत्सप्त जन्मानि मम कर्माणि कुर्वते ॥ योगिनस्तान्प्रपश्यन्ति पूर्वोक्तान्कर्मसु स्थितान्

Ai thực hành những hành nghiệp của Ta trong bảy đời, các bậc du-gi (yogin) sẽ thấy họ—những người an trú trong các hành nghiệp đã được nói trước đó.

Verse 49

यानि कर्माणि कुर्वन्तु मां प्रपश्यन्ति माधवि ॥ तानि ते कथयिष्यामि येन भक्त्या व्यवस्थिताः

Hỡi Mādhavī, Ta sẽ nói cho nàng những hành nghiệp mà nhờ thực hành chúng họ được thấy Ta; nhờ đó họ được an lập vững chắc trong lòng bhakti (sùng kính).

Verse 50

एतत्ते कथितं देवि श्रेष्ठं चैव मम प्रियम् ॥ तव चैवं प्रियार्थाय मन्त्रपूजां सुखावहम्

Hỡi Devī, điều này đã được giảng cho nàng—tối thượng và rất được Ta yêu quý. Và cũng vì niềm vui của nàng, Ta mô tả việc thờ phụng bằng thần chú (mantra-pūjā), đem lại an lạc và phúc lành.

Verse 51

अभ्युत्थानादिकुशलः पैशुन्येन विवर्जितः ॥ एतैर्गुणैः समायुक्तो यो मां व्रजति क्षत्रियः

Khéo léo trong các việc như đứng dậy để nghênh tiếp và phụng sự, lại lìa xa lời gièm pha—vị kṣatriya đầy đủ các đức tính ấy mà đến với Ta (thật đáng tán dương).

Verse 52

त्यक्त्वा ऋषिसहस्राणि शूद्रमेव भजाम्यहम् ॥ चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि यत्त्वया परिपृच्छितम्

Gác lại hàng nghìn bậc hiền triết, ta vẫn tôn kính phụng thờ dù chỉ một người śūdra; nay ta sẽ nói về bổn phận của bốn varṇa, đúng như điều ngươi đã hỏi.

Verse 53

पुष्पे गन्धे च धूपे च मत्कर्मणि सदा रतः ॥ कदाचित्कन्दमूलानि फलानि च कदाचन

Luôn chuyên cần trong nghi lễ của ta với hoa, hương thơm và trầm; khi thì dùng củ rễ, khi thì cũng dùng trái quả.