Home›Vamana Purana›Adh. 5›Shloka 49
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Rudra's Wrath & Kalarupa, Shloka 49

Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac

Devanagari script

स्त्रीपुंसयोः समं रूपं शय्यासनपरिग्रहः वीणावाद्यधृङ् मिथुनं गीतनर्तकशिल्पिषु

Transliteration

strīpuṃsayoḥ samaṃ rūpaṃ śayyāsanaparigrahaḥ vīṇāvādyadhṛṅ mithunaṃ gītanartakaśilpiṣu

Translation

Trong Mithuna (Song Tử), hình tướng của nữ và nam là ngang bằng; (họ) là những kẻ sở hữu giường và chỗ ngồi (đồ dùng gia thất). Mithuna được mô tả mang đàn vīṇā và các nhạc cụ khác, ở giữa những người ca hát, vũ công và thợ thủ công.

Word by Word
स्त्रीwoman/female
स्त्री:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन-समासाङ्ग (in compound base)
पुंसयोःof the male (and female) / of the two: woman and man
पुंसयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपुंस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), द्विवचन
समम्equal(ly)
समम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial sense: equally)
रूपम्form/appearance
रूपम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
शय्याbed
शय्या:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक-समासाङ्ग (in compound base)
आसनseat
आसन:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-समासाङ्ग (in compound base)
परिग्रहःpossession/acceptance (of bed and seat)
परिग्रहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपरिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शय्या-आसनयोः परिग्रहः)
वीणाvīṇā (lute)
वीणा:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootवीणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक-समासाङ्ग (in compound base)
वाद्यmusical instrument
वाद्य:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootवाद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-समासाङ्ग (in compound base)
धृक्holder/player (of vīṇā and instruments)
धृक्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधृ (धातु) + क्विप् (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्विप्-प्रत्ययान्त (धृक् = धारकः); षष्ठी-तत्पुरुषः (वीणा-वाद्ययोः धृक्)
मिथुनम्pair/couple; the sign Mithuna (Gemini)
मिथुनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
गीतsong/singing
गीत:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootगीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-समासाङ्ग (in compound base)
नर्तकdancer
नर्तक:
Samasa-anga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootनर्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-समासाङ्ग (in compound base)
शिल्पिषुamong singers, dancers, and artisans
शिल्पिषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootशिल्पिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (गीत-नर्तक-शिल्पिनः)
Speakers
Likely Pulastya to Nārada (not explicit in excerpt)
Key Themes
Cosmology/Astral LoreGender ComplementarityArts (music/dance/craft)
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The verse presents complementarity rather than hierarchy: male and female are portrayed as ‘equal in form’ within the Mithuna symbolism, and the household (bed/seat) and arts (music, dance, craft) are treated as culturally elevating, not merely worldly.

This is cosmological/astral characterization (sarga-type descriptive material). It does not narrate dynasties or manvantaras but supplies a world-order taxonomy through rāśi attributes.

Mithuna signifies duality-in-unity: paired forces (woman/man), domestic stability (furnishings), and refined expression (vīṇā, song, dance). In Purāṇic symbolism, such pairing can also hint at harmony of opposites and the generative principle underlying society.

←Previous Verse
Next Verse→