Adhyaya 282
Chương này thuật lại một cuộc xung đột nghi lễ–thần học tại āśrama của hiền triết Bhārgava là Cyavana. Vua Śaryāti, nghe tin Cyavana phục hồi sức lực và thịnh vượng, liền đến cùng đoàn tùy tùng và được tiếp đãi trọng hậu. Cyavana đề nghị làm chủ tế cử hành một yajña cho nhà vua; mọi chuẩn bị cho đàn tế được sắp đặt mẫu mực. Khi phân phối soma, Cyavana lấy một phần soma-graha dâng cho đôi Aśvin (Nāsatya). Indra phản đối, cho rằng Aśvin chỉ là các y sư và kẻ hầu cận đi lại giữa loài người nên không xứng hưởng soma như các deva khác. Cyavana quở trách Indra, khẳng định địa vị thần linh và ân huệ cứu độ của Aśvin, rồi vẫn tiến hành hiến cúng dù Indra cảnh cáo. Indra giơ vajra định đánh Cyavana, nhưng nhờ uy lực khổ hạnh, Cyavana khiến cánh tay Indra bất động. Đẩy căng thẳng lên cao, Cyavana làm lễ oblation bằng thần chú để sinh ra một kṛtyā; từ tapas của ngài hiện ra một hữu thể đáng sợ tên Mada, được mô tả với kích thước như bao trùm vũ trụ, gầm vang phủ khắp thế gian và lao tới Indra với ý định nuốt chửng. Câu chuyện nêu bật quyền thụ hưởng trong nghi lễ, thẩm quyền của vị chủ tế, và giới hạn đạo lý đối với sự cưỡng bức của thần linh trong không gian tế tự thiêng liêng.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः श्रुत्वा च शर्यातिर्वलभीस्थान संस्थितः । वयस्थं च्यवनं श्रुत्वा आनन्दोद्गतमानसः
Đức Īśvara phán: Bấy giờ vua Śaryāti đang ở Valabhī, nghe tin hiền thánh Cyavana đã trở lại tuổi xuân, lòng vua bừng dậy niềm hoan hỷ.
Verse 2
प्रहृष्टः सेनया सार्द्धं स प्रायाद्भार्गवाश्रमम् । च्यवनं च सुकन्यां च हृष्टां देव सुतामिव
Vui mừng khôn xiết, vua cùng quân đội lên đường đến đạo tràng Bhārgava; tại đó vua thấy Cyavana và Sukanyā—nàng rạng ngời hoan hỷ như ái nữ của chư thiên.
Verse 3
गतो महीपः शर्यातिः कृत्स्नानंदमहोदधिः । ऋषिणा सत्कृतस्तेन सभार्यः पृथिवीपतिः । तत्रोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे महामनाः
Vua Śaryāti—như biển cả tràn đầy hoan lạc—đến nơi ấy. Được vị hiền thánh kính tiếp, chúa tể cõi đất ngồi xuống cùng hoàng hậu; và khi đã an tọa, bậc đại tâm ấy nói những lời cát tường, nâng cao tâm linh.
Verse 4
अथैनं भार्गवो देवि ह्युवाच परिसांत्वयन् । याजयिष्यामि राजंस्त्वां संभारानुपकल्पय
Bấy giờ hiền thánh Bhārgava, ô Devī, dịu dàng nói với vua: “Tâu Đại vương, ta sẽ làm chủ tế cho lễ tế của ngài—xin hãy chuẩn bị đầy đủ các phẩm vật cần thiết.”
Verse 5
ततः परमसंहृष्टः शर्यातिः पृथिवीपतिः । च्यवनस्य महादेवि तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत्
Bấy giờ vua Śaryāti, chúa tể cõi đất, vô cùng hoan hỷ, ô Mahādevī, kính cẩn tiếp nhận và tôn kính lời của Cyavana.
Verse 6
प्रशस्तेऽहनि याज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमत् । कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम्
Vào ngày cát tường, xứng hợp cho lễ tế, vua Śaryāti đã cho dựng một đàn tế tối thượng—đầy đủ mọi phúc thịnh và thành tựu mọi sở nguyện.
Verse 7
तत्रैव च्यवनो देवि याजयामास भार्गवम् । अद्भुतानि च तत्रासन्यानि तानि महेश्वरि
Ngay tại đó, ôi Devī, hiền thánh Cyavana thuộc dòng Bhārgava đã chủ trì lễ tế; và nhiều điều kỳ diệu đã xảy ra nơi ấy, ôi Maheśvarī.
Verse 8
अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा । तमिन्द्रो वारयामास मा गृहाण तयोर्ग्रहम्
Bấy giờ Cyavana nhận lấy Soma để dâng phần cho hai vị thần Aśvin. Indra liền ngăn lại, nói: “Chớ nhận phần lễ cúng dành cho họ.”
Verse 9
इन्द्र उवाच । उभावेतौ न सोमार्हौ नासत्याविति मे मतिः । भिषजौ देवतानां हि कर्मणा तेन गर्हितौ
Indra nói: “Theo ý ta, hai vị này—Nā́satyas—không xứng đáng thọ Soma. Vì họ là thầy thuốc của chư thiên, và bởi nghề ấy nên bị xem là đáng chê trách.”
Verse 10
च्यवन उवाच । माऽवमंस्था महात्मानौ रूपद्रविणवर्चसौ । यौ चक्रतुश्च मामद्य वृंदारकमिवाजरम्
Cyavana nói: “Chớ khinh miệt hai bậc đại nhân ấy, rạng ngời bởi dung sắc, tài sản và uy quang. Chính họ đã khiến ta hôm nay trẻ lại, không suy hoại—như một vị thiên thần.”
Verse 11
समत्वेनान्यदेवानां कथं वै नेक्षते भवान् । अश्विनावपि देवेन्द्र देवौ विद्धि परंतप
“Vì sao ngài không nhìn họ bình đẳng như các chư thiên khác? Ôi Chúa tể của chư thiên, xin hãy biết rằng đôi Aśvin cũng là thần linh, hỡi bậc hàng phục kẻ thù.”
Verse 12
इन्द्र उवाच । चिकित्सकौ कर्मकरौ कामरूपसमन्वितौ । लोके चरंतौ मर्त्यानां कथं सोममिहार्हतः
Indra nói: “Họ chỉ là những thầy thuốc, kẻ làm việc theo phận sự, có thể biến hóa tùy ý, đi lại trong đời giữa loài người—làm sao xứng đáng được Soma ở đây?”
Verse 13
ईश्वर उवाच । एतदेव यदा वाक्यमाम्रेडयति वासवः । अनादृत्य ततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः
Īśvara nói: Khi Vāsava (Indra) cứ lặp đi lặp lại chính những lời ấy, thì Bhārgava (Cavana), chẳng màng đến Śakra, liền nắm lấy phần dâng Soma (chén lễ).
Verse 14
ग्रहीष्यंतं ततः सोममश्विनोः सत्तमं तदा । समीक्ष्य बलभिद्देव इदं वचनमब्रवीत्
Bấy giờ, thấy ông sắp lấy phần Soma dành cho đôi Aśvin, Balabhid (Indra), vị thần, liền nói lời này.
Verse 15
आभ्यामर्थाय सोमं त्वं ग्रहीष्यसि यदि स्वयम् । वज्रं ते प्रहरिष्यामि घोररूपमनुत्तमम्
“Nếu chính ngươi tự tay lấy Soma vì lợi ích cho hai vị ấy (Aśvin), thì ta sẽ giáng lên ngươi chày kim cang (vajra) của ta—hình tướng ghê gớm, vô song.”
Verse 16
एवमुक्तः स्वयमिन्द्रमभिवीक्ष्य स भार्गवः । जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम्
Được nói như vậy, Bhārgava (Cyavana) nhìn thẳng Indra và theo đúng nghi lễ đã thọ nhận Soma—chén graha tối thượng—dâng cho đôi thần Aśvin.
Verse 17
ततोऽस्मै प्राहरत्कोपाद्वज्रमिंद्रः शचीपतिः । तस्य प्रहरतो बाहुं स्तंभयामास भार्गवः
Rồi Indra—phu quân của Śacī—nổi giận giáng vajra xuống; nhưng Bhārgava đã làm cứng đờ cánh tay đang vung đánh ấy.
Verse 18
स्तंभयित्वाथ च्यवनो जुहुवे मन्त्रतोऽनलम् । कृत्यार्थी सुमहातेजा देवं हिंसितुमुद्यतः
Sau khi làm cho đối phương bất động, Cyavana tụng chú mà tế lửa thiêng; cầu một kṛtyā, oai quang rực lớn, ông khởi ý làm hại vị thần.
Verse 19
तत्र कृत्योद्भवो यज्ञे मुनेस्तस्य तपोबलात् । मदोनाम महावीर्यो महाकायो महासुरः
Tại lễ tế ấy, do sức khổ hạnh của vị hiền triết, một hữu thể sinh từ kṛtyā hiện ra: đại dũng sĩ, đại thân, đại asura, tên là Mada.
Verse 20
शरीरं यस्य निर्देष्टुमशक्यं च सुरासुरैः । तस्य प्रमाणं वपुषा न तुल्यमिह विद्यते
Thân thể hắn lớn đến nỗi cả chư thiên lẫn asura cũng không thể định lượng; về tầm vóc hình hài, ở đây không gì sánh kịp.
Verse 21
तस्यास्यं चाभवेद्घोरं दंष्ट्रा दुर्दर्शनं महत् । हनुरेकः स्थितस्तस्य भूमावेको दिवं गतः
Miệng nó ghê rợn, với những nanh khổng lồ đáng sợ khó bề nhìn thẳng; trong hai hàm, một hàm đặt trên mặt đất, hàm kia vươn lên tận trời cao.
Verse 22
चतस्रश्चापि ता दंष्ट्रा योजनानां शतंशतम् । इतरे त्वस्य दशना बभूबुर्दशयोजनाः
Bốn chiếc nanh ấy, mỗi chiếc dài đến một trăm trăm do-tuần; còn các răng khác của nó, mỗi chiếc dài mười do-tuần.
Verse 23
प्राकारसदृशाकारा मूलाग्रसमदर्शनाः । नाम्ना पर्वतसंकाशाश्चायुतायुतयोजनाः
Chúng mang hình như tường lũy, từ gốc đến ngọn trông đồng một dáng; và theo danh xưng là “Tựa Núi”, kéo dài đến muôn muôn do-tuần.
Verse 24
नेत्रे रविशशिप्रख्ये भ्रुवावंतकसन्निभे । लेलिहज्जिह्वया वक्त्रं विद्युच्चलितलोलया । व्यात्ताननो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगद्बलात्
Mắt nó bừng cháy như mặt trời và mặt trăng; lông mày tựa đỉnh núi. Miệng nó, với chiếc lưỡi liếm lia lịa rung động bất an như tia chớp, há rộng—ánh nhìn ghê rợn như muốn nuốt trọn thế gian chỉ bằng sức mạnh.
Verse 25
स भक्षयिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत् । महता घोरनादेन लोकाञ्छब्देन छादयन्
Nó phẫn nộ, quyết nuốt chửng, liền lao đến Śatakratu (Indra), với tiếng gầm lớn ghê rợn che phủ các cõi bằng âm vang ấy.
Verse 282
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये च्यवनेन नासत्ययज्ञभागप्रतिरोधकवज्र मोचनोद्यतशक्रनाशाय कृत्योद्भवमदनामकमहाऽसुरोत्पादनवृत्तान्तवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Như vậy kết thúc, trong Skanda Mahāpurāṇa tôn kính—thuộc bộ Saṃhitā tám mươi mốt nghìn kệ—chương thứ 282, ở Prabhāsa Khaṇḍa thứ bảy, trong Prabhāsakṣetra Māhātmya, trong Cyavaneśvara Māhātmya, mang tên: “Tường thuật việc tạo ra Kṛtyā và sự xuất hiện của đại A-tu-la tên Mada, do Cyavana sinh khởi để diệt Śakra (Indra) khi ông đứng dậy định giải phóng lôi chùy sấm sét nhằm ngăn phần lễ tế của đôi Aśvin.”