Adhyaya 12
Chương này do Īśvara thuyết giảng, kết hợp lối giải thích từ nguyên với việc xác chứng thánh địa (tīrtha). Trước hết, Ngài diễn giải các thuật ngữ liên hệ đến vương quyền và hoàng hậu (rājā/rājñī) cùng ý niệm “bóng” (chāyā), dựa trên phép dẫn xuất theo căn tố (dhātu), để nêu rằng danh xưng và căn tính mang ý nghĩa thần học. Tiếp đó, câu chuyện đặt Manu hiện thời vào mạch phả hệ, đồng thời giới thiệu một nhân vật mang dấu hiệu biểu tượng Vaiṣṇava (śaṅkha-cakra-gadā-dhara). Cùng lúc, Yama được mô tả đang chịu khuyết tật “hīna-pāda”, tạo nên vấn đề cần được hóa giải bằng nghi lễ. Yama đến Prabhāsa-kṣetra, tu khổ hạnh (tapas) lâu dài, chuyên tâm thờ phụng một liṅga suốt thời gian vô cùng rộng lớn. Īśvara hoan hỷ ban nhiều ân phúc và thiết lập danh hiệu thờ phụng bền vững: nơi ấy được ghi nhớ là “Yameśvara”. Cuối chương kèm lời phalaśruti: vào ngày Yama-dvitīyā, ai chiêm bái Yameśvara thì được tránh khỏi việc thấy/kinh nghiệm Yama-loka, nêu rõ ý nghĩa cứu độ và lịch tiết trong hành hương Prabhāsa.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा । राजृ दीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यः सदा
Īśvara phán: “Người nữ là Saṃjñā được ghi nhớ là ‘Rājñī’; còn người nữ là Chāyā thì là ‘Nikṣubhā’. Căn động từ rāj được hiểu theo nghĩa ‘chiếu sáng’; vì thế, kẻ luôn rực sáng được gọi là ‘Rājā’ (vua).”
Verse 2
अधिकं सर्वभूतेभ्यस्तस्माद्राजा स उच्यते । राजपत्नी तु सा यस्मात्तस्माद्राज्ञी प्रकीर्तिता
Vì Ngài vượt trội hơn mọi loài hữu tình, nên được gọi là ‘Rājā’ (vua). Và vì nàng là phối ngẫu của vua, nên nàng được tôn xưng là ‘Rājñī’ (hoàng hậu).
Verse 3
क्षुभ संचलने धातुर्निश्चला तेन निक्षुभा । भवंति ह्यथवा यस्मात्स्वांगीयाः क्षुद्विवर्जिताः
Căn động từ «kṣubh» được dùng theo nghĩa “dao động, chuyển động”; vì nàng bất động nên được gọi là Nikṣubhā. Hoặc nữa, bởi những kẻ sinh từ chính thân thể nàng trở nên thoát khỏi sự đói khát.
Verse 4
छाया तां विशते दिव्या स्मृता सा तेन निक्षुभा । सांप्रतं वर्तते योऽयं मनुर्लोके महामते
Bóng thần thánh Chāyā đã nhập vào nàng (Saṃjñā); vì thế nàng được ghi nhớ với danh xưng Nikṣubhā. Và vị Manu hiện đang vận hành trong thế gian này, hỡi bậc đại tâm—
Verse 5
तस्यान्ववाये जातस्तु शंखचकगदाधरः । यमस्तु मात्रा संशप्तो हीनपादो धरातले
Trong dòng dõi của ngài đã sinh ra một vị mang ốc tù và, đĩa và chùy. Còn Yama, bị mẹ nguyền rủa, đã ở trên mặt đất với đôi chân tật nguyền.
Verse 6
प्रभासक्षेत्रमासाद्य चचार विपुलं तपः । वर्षाणामयुतं साग्रं लिंगं पूजितवान्प्रिये
Đến thánh địa Prabhāsa, ngài đã thực hành khổ hạnh rộng lớn; và trong hơn mười nghìn năm đôi chút, hỡi người yêu dấu, ngài đã thờ phụng Liṅga.
Verse 7
तुष्टश्चाहं ततस्तस्य वराणां च शतं ददौ । अद्यापि तत्र देवेशि यमेश्वरमिति श्रुतम् । यमद्वितीयायां दृष्ट्वा यमलोकं न पश्यति
Hài lòng, ta bèn ban cho ngài một trăm ân phúc. Cho đến nay, hỡi Nữ Chúa của chư thiên, nơi ấy vẫn được nghe danh là “Yameśvara”. Và ai đã chiêm bái (Đấng ấy) vào ngày Yamadvitīyā thì sẽ không còn thấy cõi của Yama nữa.
Verse 12
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यमेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनाम द्वादशोऽध्यायः
Như vậy kết thúc chương thứ mười hai, mang tên “Tường thuật về sự phát sinh của Yameśvara”, thuộc phần Prabhāsakṣetra Māhātmya thứ nhất của quyển thứ bảy, Prabhāsa Khaṇḍa, trong Śrī Skanda Mahāpurāṇa gồm tám mươi mốt nghìn câu kệ.