Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

पुष्करादीनि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि काश्यादीन्यूषराणि च

Transliteration

puṣkarādīni tīrthāni gaṃgādyāḥ saritastathā | kurukṣetrādi kṣetrāṇi kāśyādīnyūṣarāṇi ca

Translation

Các thánh địa như Puṣkara và những nơi hành hương khác; sông thiêng như Gaṅgā và các dòng sông thánh khác; miền đất linh thiêng như Kurukṣetra và các xứ sở khác; cùng Kāśī và những thánh địa lừng danh khác—tất cả đều được quy tụ nơi đây.

Word by Word

• पुष्करादीनि: Puṣkara and others
• पुष्करादीनि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्कर+आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—पुष्कर+आदि (तत्पुरुष, 'Puṣkara etc.')

• तीर्थानि: pilgrimage places
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• गङ्गाद्याः: Gaṅgā and others
• गङ्गाद्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गङ्गा+आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—गङ्गा+आदि (तत्पुरुष)

• सरितः: rivers
• सरितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: 'likewise/also')

• कुरुक्षेत्रादि: Kurukṣetra and the like
• कुरुक्षेत्रादि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुरुक्षेत्र+आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचनार्थे (used as qualifier); समासः—कुरुक्षेत्र+आदि (तत्पुरुष)

• क्षेत्राणि: sacred regions/fields
• क्षेत्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• काश्यादीनि: Kāśī and others
• काश्यादीनि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काशी+आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—काशी+आदि (तत्पुरुष)

• ऊषराणि: barren tracts/saline lands
• ऊषराणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऊषर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer

Visual Art Cues

Scene: A mandala-map where Dvārakā sits at the center; around it appear symbolic icons: Puṣkara lotus lake, Gaṅgā river goddess, Kurukṣetra battlefield plain, Kāśī ghāṭas—each flowing inward as streams of light into Dvārakā.

Characters & Entities

• Puṣkara
• Gaṅgā
• Kurukṣetra
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya theme: an especially exalted kṣetra is praised as equivalent to many renowned tīrthas and holy regions combined.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā (by context) is glorified as encompassing the merits of Puṣkara, Gaṅgā, Kurukṣetra, Kāśī, and more.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated; the verse functions as a comparative eulogy of Dvārakā’s tīrtha-power.