Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 147

Devanagari script

न चान्यत्तीर्थलक्षं तु वर्जयित्वा तु गोमतीम् । गंगा सरस्वती चैव नर्मदा नैव पुष्करम्

Transliteration

na cānyattīrthalakṣaṃ tu varjayitvā tu gomatīm | gaṃgā sarasvatī caiva narmadā naiva puṣkaram

Translation

“Dẫu một trăm ngàn thánh địa khác—trừ bờ sông Gomatī—thì ngay cả Gaṅgā, Sarasvatī, Narmadā hay Puṣkara cũng không sánh được cho mục đích này.”

Word by Word

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• अन्यत्: other
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थलक्षम् इति)

• तीर्थलक्षम्: a multitude of pilgrimage places
• तीर्थलक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थाणां लक्षम् = multitude/collection of tīrthas)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)

• वर्जयित्वा: having excluded; excepting
• वर्जयित्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वर्ज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having avoided/excepting’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषणार्थक-अव्यय (particle)

• गोमतीम्: Gomatī (river)
• गोमतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक; नदी/तीर्थ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गङ्गा: Gaṅgā
• गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• नर्मदा: Narmadā
• नर्मदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• पुष्करम्: Puṣkara
• पुष्करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक; तीर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (context: excluded object)

Speaker

Pretāḥ (departed spirits)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gomatī (Dvārakā)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Unspecified interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Pretas enumerate mighty rivers as if counting them off, while the Gomatī at Dvārakā glows brighter than all, suggesting a concentrated grace at the riverbank near Kṛṣṇa’s shrine.

Characters & Entities

• Gomatī
• Gaṅgā
• Sarasvatī
• Narmadā
• Puṣkara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas sometimes single out a particular tīrtha as uniquely potent for a specific spiritual ailment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gomatī tīrtha (associated with Dvārakā).

What ritualistic prescription is mentioned?

A directive by implication: approach Gomatī for the targeted fruit (preta-nāśana).