Adhyaya 56
Chương 56 là một diễn giảng thần học gắn với thánh địa (tīrtha) do Sūta thuật lại. Mở đầu khẳng định hiệu lực của darśana (chiêm bái) Sāmbāditya/Sureśvara: người phàm được thấy Thần sẽ toại nguyện điều ấp ủ trong tâm; đặc biệt, ai thành kính chiêm bái vào ngày Māgha śukla saptamī trùng Chủ nhật thì được nói là tránh khỏi các cảnh giới địa ngục. Tiếp đó nêu một điển tích về hiền giả–Bà-la-môn Gālava, người nghiêm cẩn học tập, điềm tĩnh, tinh thông nghi lễ và biết ơn. Dẫu vậy, ông già đi mà không có con trai nên sầu khổ. Rũ bỏ bận lòng gia thất, ông chuyên tâm thờ Mặt Trời tại nơi ấy, an vị tượng theo nghi thức pañcarātra và thực hành khổ hạnh lâu dài: kỷ luật theo mùa, chế ngự giác quan, nhịn ăn. Sau mười lăm năm, Thần Mặt Trời hiện ra gần cây đa (vaṭa), ban ân và cho Gālava một người con nối dõi, gắn với trai giới saptamī. Đứa con được đặt tên Vaṭeśvara (vì được ban gần cây vaṭa), về sau dựng một ngôi đền trang nhã; từ đó Thần được tôn xưng rộng rãi là Vātāditya, vị ban con cái. Những câu kết mở rộng phalaśruti: gia chủ cúng bái đúng pháp vào ngày saptamī/Chủ nhật kèm upavāsa (chay tịnh, nhịn ăn) sẽ được con trai ưu tú; còn thờ phụng vô dục cầu thì được trình bày như hướng đến mokṣa. Một bài gāthā do Nārada nói thêm nhấn mạnh phúc con cháu và đặt lòng sùng kính này lên trên các phương tiện khác cho mục tiêu ấy.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्
Sūta nói: Không xa nơi ấy có Sāmbāditya, bậc Chúa Tể thần linh. Chỉ cần chiêm bái Ngài, người phàm liền được thành tựu mọi ước nguyện ẩn sâu trong lòng.
Verse 2
यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति
Nhưng người phàm nào, với lòng sùng kính, chiêm bái (Đấng ấy) vào ngày mồng bảy trăng sáng của tháng Māgha, lại rơi vào Chủ nhật—người ấy sẽ không còn phải thấy các địa ngục.
Verse 3
आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः
Thuở xưa có một bậc dvija tên Gālava, vị đại muni. Ngài luôn chuyên cần tự tụng học (svādhyāya), thông suốt các Veda và mọi bộ phận phụ trợ của Veda.
Verse 4
शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः
Ngài chuyên trì các giới nguyện thanh tịnh, tính tình an hòa, một lòng nương tựa chư thiên và hàng dvija; biết ơn, đoan chính, và tinh thông các nghi lễ tế tự (yajña).
Verse 5
तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत
Khi ông sống như thế, tuổi xế chiều đã đến; vì không có con trai, ôi bậc Nhị-sinh tối thượng, nỗi sầu khổ liền dấy lên trong lòng ông.
Verse 6
ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः
Vì thế, bỏ hết mọi việc nhà, người đầy lòng sùng kính ấy đã nhất tâm thờ phụng Thần Mặt Trời Sūrya ngay tại thánh địa này.
Verse 7
वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके
Nương dưới cây đa, với lòng tin tối thượng, ông đã an vị tượng thờ Ravi (Sūrya) đúng như nghi thức được dạy trong truyền thống Pañcarātra.
Verse 8
वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः
Mùa mưa ông nằm giữa trời; mùa đông ông nương nơi nước; mùa hạ ông tu khổ hạnh “năm ngọn lửa”, nhịn ăn, chế ngự các căn.
Verse 9
ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्
Rồi khi năm thứ mười lăm đến, Đức Thế Tôn Ravi hiện ra; đứng gần cây đa và phán bảo người đang đứng bên cạnh.
Verse 10
श्रीसूर्य उवाच । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्
Đức Śrī Sūrya phán: “Hôm nay Ta là Đấng ban ân phúc cho ngươi—nguyện điều lành đến với ngươi. Hỡi Gālava, hãy cầu xin một ân huệ; dẫu là điều cực kỳ khó được, Ta cũng sẽ mau chóng ban cho ngươi, không chút nghi ngờ.”
Verse 11
गालव उवाच । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्
Gālava thưa: “Ôi bậc tối thượng trong chư thiên, con không có con trai và nay đã ở tuổi xế chiều. Vì vậy xin ban cho con một người con—tối thắng, làm cho dòng tộc được hưng thịnh.”
Verse 15
सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्
Hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, ai với lòng sùng tín giữ trai giới ngày Saptamī, nhịn ăn hoàn toàn—người ấy chắc chắn sẽ được một người con trai làm tăng trưởng dòng tộc.
Verse 16
एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्
Nói xong, Divākara—Đức Mặt Trời, Đấng xe kéo bởi bảy tuấn mã—liền im lặng. Còn Gālava, lòng hân hoan, trở về tư thất của mình.
Verse 17
नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः
Chẳng bao lâu sau, ông có một người con trai—đúng như lời vị thần ấy đã phán. Đứa trẻ được trang nghiêm bởi mọi tướng tốt cát tường.
Verse 18
ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना
Bấy giờ, người cha tự mình đặt tên cho ông là “Vaṭeśvara”, vì ông đã được Aṃśumālī (Đức Mặt Trời) ban cho, khi Ngài hoan hỷ ngự dưới cây đa (vaṭa).
Verse 19
वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः
Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng! Sau khi thấy các con trai của Vaṭeśvara và cả các cháu của ông, Gālava đã đạt đến Mặt Trời, nhờ thực hành khổ hạnh vô cùng lớn lao.
Verse 20
वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्
Vaṭeśvara cũng vậy: hiểu rằng phụ thân đã an vị Ravi (Đức Mặt Trời) tại nơi ấy, ông cho xây dựng một ngôi đền thật mỹ lệ chính vì mục đích đó.
Verse 21
ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये
Từ đó về sau, trong thế gian Ngài được gọi là “Vaṭāditya”; nổi danh khắp ba cõi là Đấng ban con trai cho người hiếm muộn.
Verse 22
सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्
Vào ngày Saptamī, nếu rơi vào Chủ nhật, người chuyên tâm trai giới—ai thành kính thờ phụng Ngài theo đúng trình tự (nghi thức bảy phần và thứ tự mười hai phần)—sẽ được một người con ưu tú, làm hưng thịnh dòng tộc mình.
Verse 23
निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि
Nhưng nếu một người, không còn dục vọng, phụng thờ Ngài, thì người ấy chắc chắn đạt giải thoát (mokṣa) — điều khó được ngay cả đối với chư thiên.
Verse 24
अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्
Nay xin kể: thuở xưa, Nārada—bậc hiền thánh giữa chư thiên—đã cất lên một bài kệ, khi chiêm ngưỡng Vaṭāditya, vị Thần Tôn quý ban cho con cái.
Verse 25
अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्
Dẫu một người nữ đã hiếm muộn trăm năm, hoặc vô sinh, hoặc kém phúc, nhờ ân điển của Sāmbasūrya, nàng có thể thụ thai ngay tức khắc.
Verse 26
किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे
Còn cần gì bố thí, khổ hạnh, thiền định, hay trì tụng kèm trai giới, khi vì cầu con, Sāmbasūrya—Đấng Chúa tể giữa chư thiên—đang hiện diện nơi đây?
Verse 27
वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्
Người nam nào với lòng sùng kính, suốt trọn một năm, vào mỗi ngày Chủ nhật đều chiêm bái (Thần), khiến thời gian nơi đây trở nên viên mãn, thì sẽ được một người con và cũng đạt niềm an lạc tối thượng.
Verse 28
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये
Vì vậy, hỡi các bậc Nhị sinh, với mọi nỗ lực và sự cẩn trọng, hãy chiêm bái Thần linh ấy—để lợi ích an lạc cho chính mình và để dòng tộc được tăng trưởng hưng thịnh.