Adhyaya 50
Chương này kể một giai thoại đạo đức–thần học trong khu rừng gần một gokula (làng chăn bò). Con bò cái Nandinī, mang những tướng tốt lành, đi đến cuối rừng và gặp một Śiva-liṅga rực sáng như mười hai mặt trời. Với lòng sùng kính bền bỉ, nàng đứng kề bên và dâng thật nhiều sữa để làm snāpana—nghi thức tắm rửa liṅga—âm thầm giữa chốn hoang lâm. Sau đó một con hổ dữ xuất hiện và bắt gặp Nandinī. Nàng không than khóc cho mạng mình, mà lo cho bê con đang bị buộc ở gokula, sự sống còn tùy thuộc vào sữa mẹ. Nandinī khẩn cầu hổ cho phép nàng về cho con bú và gửi gắm nó, rồi sẽ quay lại. Hổ nghi ngờ liệu nàng có trở lại từ “miệng tử thần” hay không. Nandinī đáp bằng những lời thệ nguyện trang nghiêm về satya (chân thật): nếu không trở lại, nàng xin gánh lấy ô uế của các trọng tội—brahmahatyā, lừa dối cha mẹ, hành vi dâm dục bất tịnh, phản bội niềm tin, vô ơn, làm hại bò/các thiếu nữ/bà-la-môn, nấu nướng phung phí và ăn thịt như điều sai trái, phá giới, nói dối và lời ác. Cốt lõi chương này khẳng định: phụng sự Śiva chỉ trọn vẹn khi gắn liền với liêm chính đạo đức; lời nguyện là khí cụ ràng buộc thiêng liêng ngay cả trong thử thách tột cùng.
Shlokas
Verse 1
। एवं तस्य नरेन्द्रस्य व्याघ्ररूपस्य कानने । जगाम सुमहान्कालो निघ्नतो विविधान्द्विज
Như thế, khi vị vua ấy—nay mang hình hổ—ở trong rừng, một thời gian rất dài đã trôi qua, trong lúc ông vẫn sát hại muôn loài, hỡi bậc brāhmaṇa.
Verse 2
कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः । आ यातं गोकुलं रम्यं गोपगोपीसमाकुलम्
Rồi sau một thời gian, hỡi các bậc brāhmaṇa tối thượng, đến vùng ấy có một xóm chăn bò khả ái tên là Gokula, đông đầy các mục đồng và các thiếu nữ mục đồng.
Verse 3
तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा । विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा
Tại đó có một con bò tên Nandinī, bầu vú căng đầy sữa; phần mông sau rộng chắc, sắc trắng như thiên nga, sữa tuôn ra như rót từ vò.
Verse 4
अथ सा निजयूथस्य सदाग्रे तृणवांछया । भ्रममाणा निकुञ्जांते लिंगं देवस्य शूलिनः
Rồi nàng đi ở đầu đàn của mình để tìm cỏ, lang thang đến rìa một lùm cây và gặp liṅga của Đấng cầm tam xoa (Śiva).
Verse 5
अपश्यत्तेजसा युक्तं स्वयमेव व्यवस्थितम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं चित्ताह्लादकरं परम्
Nàng thấy liṅga ấy đầy uy quang, tự nhiên an lập—rực sáng như mười hai mặt trời, tối thượng, làm tâm trí hoan hỷ.
Verse 6
ततस्तस्योपरि स्थित्वा सुस्राव सुमहत्पयः । श्रद्धया परया युक्ता तस्य स्नानकृते द्विजाः
Rồi nàng đứng phủ lên đó, để tuôn một dòng sữa lớn—đầy tín tâm tối thượng—nhằm tắm gội liṅga ấy, hỡi các bà-la-môn.
Verse 7
एवं तां स्नपनं तस्य सदा लिंगस्य कुर्वतीम् । न जानाति जनः कश्चिद्वने वृक्षसमाकुले
Như thế, nàng luôn làm lễ tắm gội liṅga ấy; trong khu rừng rậm cây cối, không một ai hay biết.
Verse 8
अन्यस्मिन्दिवसे तत्र स्थाने व्याघ्रः समागतः । तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायः सर्वजन्तुभयावहः
Một ngày khác, ngay tại chốn ấy, một con hổ kéo đến—nanh sắc, thân hình đồ sộ, khiến muôn loài đều kinh hãi.
Verse 9
अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे । नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः
Rồi Nandinī đến đó và, do sự hội tụ của định mệnh, lọt vào tầm mắt của con hổ, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn.
Verse 10
ततः सा गोकुले बद्धं स्मृत्वा स्वं लघुवत्सकम् । अतृणादं पयोवृत्तिं करुणं पर्यदेवयत्
Bấy giờ nàng nhớ đến bê con nhỏ của mình bị buộc trong chuồng bò, rồi than khóc thảm thiết: bê con chỉ sống nhờ sữa, chưa biết gặm cỏ, sẽ khổ sở nếu vắng nàng.
Verse 11
अद्यैकाहं च संप्राप्ता कानने जनवर्जिते । पुत्रं बालं परित्यज्य गोपैर्गोष्ठे नियंत्रितम्
“Hôm nay ta một mình vào khu rừng vắng bóng người này, bỏ lại đứa con thơ của ta, bị bọn chăn bò giữ trong chuồng.”
Verse 12
येन सत्येन भक्त्याद्य स्नपनायाहमागता । शिवस्य तेन सत्येन भूयान्मे सुतसंगमः
“Bởi chân lý ấy—rằng hôm nay vì lòng sùng kính ta đến tắm gội nơi thánh địa để kính thờ Śiva—chính nhờ chân lý ấy, xin cho ta lại được đoàn tụ với con.”
Verse 13
एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् । तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्
Khi Nandinī còn than khóc thảm thiết trong lòng từ mẫn, con hổ mỉm cười rồi thốt ra những lời cay nghiệt với nàng.
Verse 14
व्याघ्र उवाच । प्रलापान्किं मुधा धेनो करोषि वशगा मम । तस्मादिष्टतमं देवं स्मर स्वर्गकृते शुभे
Hổ nói: “Sao ngươi còn lải nhải vô ích, hỡi bò cái, khi ngươi đã ở trong tay ta? Vậy, hỡi người hiền lành cát tường, hãy nhớ đến vị Thần ngươi yêu kính nhất—vì cõi trời.”
Verse 15
धेनुरुवाच । नाहमात्मकृते व्याघ्र विलपामि सुदुः खिता । शिवार्चनकृते मृत्युर्मम जातः शुभावहः
Bò cái thưa: “Hỡi hổ, ta không than khóc vì bản thân, dẫu lòng đau khổ vô cùng. Nếu cái chết đến với ta do việc thờ phụng Śiva, thì ấy hẳn là điềm lành.”
Verse 16
वत्सो मे गोकुले बद्धः स्मरमाणो ममागमम् । सन्तिष्ठते पयोवृत्तिः कथं स्यात्स मया विना
“Bê con của ta bị buộc trong chuồng bò, nhớ mong ta trở về. Nó chỉ sống nhờ sữa—làm sao nó có thể sống nếu không có ta?”
Verse 17
एतस्मात्कारणाद्व्याघ्र विलपामि सुदुःखिता । न चात्मजीवनार्थाय सत्येनात्मानमालभे
“Vì lẽ ấy, hỡi hổ, ta than khóc trong nỗi sầu khổ lớn. Và ta sẽ không vì mạng sống mình mà làm trái chân thật, tự dối mình bằng sự mặc cả.”
Verse 18
तस्मान्मुंच महाव्याघ्र मां सद्यः सुतवत्सलाम् । सखीजनस्य तं दत्त्वा समागच्छामि तेंतिकम्
Vì thế, hỡi mãnh hổ vĩ đại, xin thả ta ngay—ta hết lòng vì con. Giao con cho các bạn nữ rồi, ta sẽ trở lại và đến với ngươi.
Verse 19
व्याघ्र उवाच । कथं मृत्युमुखं प्राप्य निष्क्रम्य च कथञ्चन । भूयस्तत्रैव निर्यासि तस्मात्त्वां भक्षयाम्यहम्
Hổ nói: “Đã đến tận miệng tử thần, làm sao ngươi có thể thoát ra bằng cách nào đó rồi lại quay về đó lần nữa? Vì vậy, ta sẽ ăn ngươi.”
Verse 20
नन्दिन्युवाच । शपथैरागमिष्यामि यैः पुनर्व्याघ्र तेंऽतिकम् । तानाकर्णय मे वक्त्रात्ततो युक्तं समाचर
Nandinī nói: “Hỡi hổ, ta sẽ trở lại với ngươi, bị ràng buộc bởi những lời thề trang nghiêm. Hãy nghe các lời nguyện ấy từ chính miệng ta; rồi hãy làm điều hợp lẽ và xứng đáng.”
Verse 21
यत्पापं ब्रह्महत्यायां मातापित्रोश्च वंचने । तेन पापेन लिप्येहं नागच्छामि पुनर्यदि
“Tội nào thuộc về việc sát hại Bà-la-môn, và tội nào thuộc về việc lừa dối cha mẹ—xin cho ta bị vấy bởi tội ấy ngay tại đây, nếu ta không trở lại nữa.”
Verse 22
विवस्त्रं स्नानसक्तानां दिवामैथुनगामिनाम् । यत्पापं तेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
“Tội nào thuộc về kẻ tắm rửa trong tình trạng lõa thể mà say đắm, và tội nào thuộc về kẻ buông mình vào ái dục giữa ban ngày—xin cho ta bị vấy bởi tội ấy, nếu ta không trở lại nữa.”
Verse 23
रजस्वलानुसक्तानां यत्पापं नग्नशायिनाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
Tội nào thuộc về kẻ giao hợp với người nữ đang hành kinh, và tội nào thuộc về kẻ nằm ngủ trần truồng—nguyện tôi bị nhuốm bởi tội ấy nếu tôi không trở lại nữa.
Verse 24
विश्वासघातकानां च कृतघ्नानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
Tội nào thuộc về kẻ phản bội lòng tin, và tội nào thuộc về kẻ vô ơn—nguyện tôi bị nhuốm bởi tội ấy nếu tôi không trở lại nữa.
Verse 25
गोकन्याब्राह्मणानां च दूषकानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
Tội nào thuộc về kẻ xúc phạm hay làm ô uế bò, thiếu nữ và các bà-la-môn—nguyện tôi bị nhuốm bởi tội ấy nếu tôi không trở lại nữa.
Verse 26
वृथापाकप्रकर्तृणां वृथामांसाशिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
Tội nào thuộc về kẻ nấu ăn vô ích (không vì mục đích dharma), và tội nào thuộc về kẻ ăn thịt vô ích—nguyện tôi bị nhuốm bởi tội ấy nếu tôi không trở lại nữa.
Verse 27
व्रतभंगप्रकर्तृणामनृतौ गामिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
Tội nào thuộc về kẻ phá giới nguyện, và tội nào thuộc về kẻ nương theo lời dối trá—nguyện tôi bị nhuốm bởi tội ấy nếu tôi không trở lại nữa.
Verse 28
पैशुन्यसूचकानां च यत्पापं शस्त्रकर्मणाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
Tội nào thuộc về kẻ vu khống và kẻ chỉ điểm, tội nào thuộc về những kẻ sống bằng vũ khí bạo lực—nguyện cho ta bị vấy nhiễm bởi chính tội ấy nếu ta không trở lại lần nữa.