Adhyaya 173
Adhyāya 173 mở ra bằng cuộc vấn vấn của các ṛṣi và lời đáp của Sūta, giải thích rằng nước sông Sarasvatī đã hóa như máu do sức mạnh lời nguyền (śāpa) gắn với hiệu lực thần chú của Viśvāmitra. Câu chuyện chuyển sang Vasiṣṭha: nữ thần-sông Sarasvatī trong cơn khổ não đến bạch rằng dòng chảy của mình đã thành “raktaugha” (dòng máu), khiến các bậc khổ hạnh tránh xa, còn những loài quấy nhiễu lại tụ tập. Nàng khẩn cầu được phục hồi thành salila—nước trong thanh tịnh. Vasiṣṭha xác nhận có thể hóa giải và đến nơi có cây plakṣa, dấu tích chỗ Sarasvatī giáng xuống. Ngài nhập định, dùng thần chú liên hệ Varuṇa, xuyên đất khiến nước tuôn ra dồi dào. Hai cửa nước được nói đến: một trở thành Sarasvatī được tái sinh, dòng mạnh cuốn trôi sự ô uế như máu; cửa còn lại thành một con sông riêng mang tên Sābhramatī. Kết thúc là lời phalaśruti: ai tụng đọc hay lắng nghe lời giải này về Sarasvatī sẽ được ân phúc của Ngài làm tăng trưởng trí tuệ, tâm ý sáng trong (mati-vivardhana).
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । अहो बत महाश्चर्यं विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । मंत्रप्रभावतो येन तत्तोयं रुधिरीकृतम्
Các hiền triết thưa: “Ôi! Thật là kỳ diệu lớn lao—của bậc thánh hiền Viśvāmitra; nhờ uy lực thần chú mà nước ấy đã hóa thành máu!”
Verse 2
ततःप्रभृति संप्राप्तं कथं तोयं प्रकीर्तय । सरस्वत्या महाभाग सर्वं विस्तरतो वद
Từ đó về sau, nước ấy đã trở thành như thế nào? Xin hãy tuyên bày. Ôi bậc hữu phúc, xin nói rõ mọi điều, tường tận về Sarasvatī.
Verse 3
सूत उवाच । बहुकालं प्रवाहः स सरस्वत्या द्विजोत्तमाः । महान्रक्तमयो जातो भूतराक्षससेवितः
Sūta nói: “Hỡi các bậc tối thượng trong hàng hai lần sinh, trong một thời gian dài, dòng Sarasvatī ấy đã trở thành một dòng máu mênh mông, nơi bọn bhūta và rākṣasa lui tới.”
Verse 4
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः । अर्बुदस्थस्तया प्रोक्तो दीनया दुःखयुक्तया
“Rồi sau một thời gian, bậc hiền thánh Vasiṣṭha—đang ở Arbuda—được nàng, kẻ sầu khổ, trong cơn khốn cùng, thưa gửi.”
Verse 5
तवार्थाय मुने शप्ता विश्वामित्रेण कोपतः । रुधिरौघवहाजाता तपस्विजनवर्जिता
“Vì ngài, hỡi bậc hiền giả, ta đã bị Viśvāmitra nguyền rủa trong cơn giận; ta trở thành kẻ mang dòng thác máu, bị các bậc khổ hạnh lìa bỏ.”
Verse 6
तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे मम विप्रेन्द्र प्रयाति रुधिरं क्षयम्
Vì vậy, ôi bậc Bà-la-môn tối thượng, xin ban ân phúc cho con để nước lại trở về; nguyện cho máu trong dòng chảy của con tiêu tan và cạn kiệt hẳn.
Verse 7
त्रैलोक्यकरणे विप्र संक्षये वा स्थितौ हि वा । नाशक्तिर्विद्यते काचित्तव सर्वमुनीश्वर
Ôi Bà-la-môn, dù trong việc tạo dựng ba cõi, hay trong sự tiêu hoại, hay trong sự gìn giữ—nơi ngài, bậc chúa tể của mọi hiền thánh, tuyệt nhiên không có điều bất lực nào.
Verse 8
वसिष्ठ उवाच । तथा भद्रे करिष्यामि यथा स्यात्सलिलं पुनः । प्रवाहे तव निर्याति सर्वं रक्तं परिक्षयम्
Vasiṣṭha nói: “Được vậy, hỡi người cát tường; ta sẽ làm để nước lại trở về, và trong dòng chảy của nàng, mọi máu sẽ rời đi, dứt sạch đến tận cùng.”
Verse 9
एवमुक्त्वा स विप्रर्षिरवतीर्य धरातले । गतः प्लक्षतरुं यस्मा दवतीर्णा सरस्वती
Nói xong như thế, vị hiền triết Bà-la-môn ấy giáng xuống mặt đất và đi đến cây plakṣa, nơi nữ thần Sarasvatī đã từng giáng hiện.
Verse 10
समाधिं तत्र संधाय निविष्टो धरणीतले । संभ्रमं परमं गत्वा विश्वामित्रस्य चोपरि
Tại đó, ngài an tọa trên mặt đất và nhập định samādhi; rồi đạt đến một cường lực tâm linh tối thượng, vượt cả (tầm) Viśvāmitra.
Verse 11
वारुणेन तु मन्त्रेण वीक्ष यन्वसुधातलम् । ततो निर्भिद्य वसुधां भूरितोयं विनिर्गतम्
Dùng thần chú Vāruṇa mà nhìn khắp mặt đất, rồi Ngài rẽ nứt lòng đất; nước dồi dào liền tuôn vọt trào ra.
Verse 12
रन्ध्रद्वयेन विप्रेन्द्रा लोचनाभ्यां निरीक्षणात् । एकस्य सलिलं क्षिप्रं यत्र जाता सरस्वती
Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thắng, do cái nhìn qua hai lỗ của đôi mắt, nước liền tuôn nhanh từ một lỗ, tại nơi Sarasvatī được hiển lộ.
Verse 13
प्लक्षमूले ततस्तस्य वेगेनापहृतं बलात् । तद्रक्तं तेन संपूर्णं ततस्तेन महानदी
Rồi tại gốc cây plakṣa, máu của nàng bị dòng nước cuồn cuộn cuốn phăng đi bằng sức mạnh. Đầy tràn máu ấy, từ đó một đại hà đã hình thành.
Verse 14
द्वितीयस्तु प्रवाहो यः संभ्रमा त्तस्य निर्गतः । सा च साभ्रमती नाम नदी जाता धरातले
Còn dòng thứ hai, do nàng bỗng chấn động mà tuôn ra, đã trở thành trên mặt đất con sông mang tên Sābhramatī.
Verse 15
एवं प्रकृतिमापन्ना भूय एव सरस्वती । यत्पृष्टोऽस्मि महाभागाः सरस्वत्याः कृते द्विजाः
Như vậy, Sarasvatī lại trở về bản tính nguyên sơ của mình. Và nay, hỡi các Bà-la-môn hữu phúc, ta đã đáp điều các ông hỏi về Sarasvatī.
Verse 16
एतत्सारस्वतं नाम व्याख्यानमतिबुद्धिदम् । यः पठेच्छ्रणुयाद्वापि मतिस्तस्य विवर्द्धते । सरस्वत्याः प्रसादेन सत्यमेतन्म योदितम्
Bản thuyết giảng này mang danh “Sārasvata”, ban cho trí tuệ sắc bén. Ai tụng đọc, hoặc chỉ cần lắng nghe, thì sự hiểu biết của người ấy tăng trưởng. Nhờ ân phúc của Nữ thần Sarasvatī, đây thật là điều ta đã tuyên thuyết.
Verse 173
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्या संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्युपाख्याने सरस्वती शापमोचनसाभ्रमत्युत्पत्तिवृत्तान्तवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
Như vậy kết thúc chương thứ một trăm bảy mươi ba, mang tên “Tường thuật việc Sarasvatī được giải thoát khỏi lời nguyền và sự phát sinh của Sābhramatī”, thuộc phần truyện Sarasvatī trong “Māhātmya của thánh địa Śrīhāṭakeśvara”, ở Nāgara Khaṇḍa thứ sáu của Skanda Mahāpurāṇa, trong bộ Ekāśītisāhasrī Saṃhitā.