Adhyaya 147

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति देवः पुत्रप्रदो नृणाम् । वटिकेश्वर नामा च सर्वपापहरो हरः

Sūta nói: Lại nữa, tại nơi ấy còn có một vị thần khác ban cho con trai cho loài người—mang danh Vāṭikeśvara—chính là Hara (Śiva), đấng trừ diệt mọi tội lỗi.

Verse 2

यस्मिन्वटिकया पूर्वं तपस्तप्तं द्विजोत्तमाः । प्राप्ता पुत्रं शुके याते वनं व्यासात्कपिंजलम्

Tại Vāṭikā (lùm cây thánh) ấy, thuở xưa các bậc tối thượng trong hàng nhị sinh đã tu khổ hạnh và được một người con; và khi Śuka vào rừng, Kapiñjala cũng từ Vyāsa mà đến nơi ấy.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कस्यासौ वटिका तत्र कथं तप्तवती तपः । कस्माद्गृहं परित्यक्त्वा शुकोऽपि वनमाश्रितः

Các hiền triết thưa rằng: “Vāṭikā ở đó thuộc về ai, và nàng đã tu khổ hạnh như thế nào? Vì cớ gì Śuka bỏ nhà mà nương náu nơi rừng thẳm?”

Verse 4

कथं कपिजलं पुत्रं व्यासाल्लेभे शुचिस्मिता

Bậc nữ nhân thanh khiết, nụ cười hiền hòa ấy đã nhận được từ Vyāsa người con mang tên Kapijala bằng cách nào?

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्व्यासस्य विप्रेंद्राः कलत्रार्थं मतिः क्वचित् । निष्कामस्य प्रशांतस्य सर्वज्ञस्य महात्मनः

Sūta thưa: “Hỡi các bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, có lúc nơi Vyāsa khởi lên ý nghĩ muốn lập gia thất—dẫu Ngài vốn vô dục, an tịnh, toàn tri và là bậc đại hồn.”

Verse 6

ततः क्षयमनुप्राप्ते वंशे कुरुसमुद्भवे । विचित्रवीर्यमासाद्य पार्थिवं द्विजसत्तमाः

Rồi khi dòng dõi phát sinh từ Kuru suy vi, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, Vyāsa đã đến gặp vua Vicitravīrya.

Verse 7

सत्यवत्याः समादेशात्तस्य क्षेत्रे ततः परम् । स पुत्राञ्जनयामास त्रीञ्छूरान्पांडुपूर्वकान्

Sau đó, theo mệnh lệnh của Satyavatī, tại cánh đồng ấy, ông sinh ra ba người con trai anh hùng, bắt đầu với Pāṇḍu.

Verse 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

An trú trong lời nguyện vānaprastha, ông chỉ kết hợp một lần; nhờ những người con kṣetraja ấy mà dòng Kuru được phục hưng khỏi sự suy tàn.

Verse 9

ततः स चिंतयामास भार्यामद्य करोम्यहम् । गार्हस्थ्येनाथ धर्मेण साधयामि शुभां गतिम्

Rồi ông tự nhủ: “Hôm nay ta sẽ cưới vợ; nhờ dharma của bậc gia chủ, ta sẽ đạt đến cảnh giới cát tường.”

Verse 10

ततः स प्रार्थयामास जाबालिं तु सुतां शुभाम् । वटिकाख्यां शुभां कन्यां स ददौ तस्य सत्वरम्

Rồi ông ngỏ lời cầu hôn người con gái cát tường của Jābāli; và Jābāli lập tức gả cho ông thiếu nữ hiền đức tên Vaṭikā.

Verse 11

ततस्तया समेतः स वनवासं समाश्रितः । वानप्रस्थाश्रमे तिष्ठन्कृतमैथुनतत्परः

Rồi cùng nàng, ông nương theo đời sống nơi rừng; an trú trong āśrama vānaprastha, ông thực hành sự kết hợp (vì việc nối dõi).

Verse 12

ततो गर्भवती जज्ञे पिंजला तस्य पार्श्वतः । ऋतौ मोहनमासाद्य व्यासात्सत्यवतीसुतात्

Bấy giờ Piṃjalā mang thai bên cạnh ngài; vào mùa thụ thai, khi bị sức mê hoặc chi phối, nàng thụ thai từ thánh hiền Vyāsa, con của Satyavatī.

Verse 13

अथ याति परां वृद्धिं स गर्भस्तत्र संस्थितः । उदरे व्यासभार्यायाः शुक्लपक्षे यथा शशी

Bấy giờ bào thai an trú nơi ấy lớn dần đến viên mãn trong dạ của hiền thê Vyāsa—như vầng trăng dần tròn trong nửa tháng sáng.

Verse 14

एवं संगच्छतस्तस्य वृद्धिं गर्भस्य नित्यशः । द्वादशाब्दा अतिक्रांता न जन्म समवाप्नुयात्

Như vậy, thai nhi cứ lớn lên từng ngày theo cách ấy; dẫu mười hai năm đã trôi qua, vẫn chưa đạt đến sự chào đời.

Verse 15

यत्किंचिच्छृणुते तत्र गर्भस्थोऽहि वचः क्वचित् । तत्सर्वं हृदिसंस्थं च चक्रे प्रज्ञासमन्वितः

Bất cứ lời nào tình cờ nghe được khi còn ở trong thai, ngài đều ghi giữ trọn vẹn trong tim, vì được ban cho trí phân biệt.

Verse 16

वेदाः सांगाः समाधीता गर्भवासेऽपि तेन च । स्मृतयश्च पुराणानि मोक्षशास्त्राणि कृत्स्नशः

Ngay cả khi còn ở trong thai, ngài đã thấu triệt trọn vẹn các Veda cùng các bộ phụ trợ, lại cả Smṛti, Purāṇa và mọi luận thư dạy con đường giải thoát.

Verse 17

तत्रस्थोऽपि दिवा नक्तं स्वाध्यायं प्रकरोति सः । न च जन्मोत्थजां बुद्धिं कथंचिदपि चिंतयेत्

Dẫu ở ngay nơi ấy, người vẫn chuyên cần tụng đọc và tự học thánh điển suốt ngày đêm; và tuyệt nhiên không để tâm khởi lên kiến chấp do thân phận thế tục mà sinh.

Verse 18

सापि माता परा पीडां नित्यं याति तथाकुला । यथायथा स संयाति वृद्धिं जठरमाश्रितः

Người mẹ ấy cũng vậy, trong nỗi bấn loạn và khổ sở, hằng chịu đau đớn dữ dội; bởi người con—nương trong bụng mẹ—càng lúc càng lớn dần.

Verse 19

ततश्च विस्मयाविष्टो व्यासो वचनमब्रवीत् । कस्त्वं मद्गृहिणीकुक्षौ प्रविष्टो गर्भरूपधृक्

Bấy giờ, Vyāsa kinh ngạc tột cùng, liền cất lời: “Ngươi là ai, đã vào trong dạ vợ ta, mang hình tướng của một bào thai?”

Verse 21

गजोऽहं तुरगश्चापि कुक्कुटश्छाग एव च । योनीनां चतुराशीतिसहस्राणि च संख्यया

“Ta từng là voi, là ngựa, là gà trống, và cả dê nữa; còn các yoni—những nẻo sinh—được kể là tám mươi bốn nghìn.”

Verse 22

भ्रांतोऽहं तेषु सर्वेषु तत्कोऽहं प्रब्रवीमि किम् । सांप्रतं मानुषो भूत्वा जठरं समुपाश्रितः

“Ta đã lang thang qua tất cả những nẻo ấy; vậy ta còn biết nói gì—ta là ai đây? Nay được làm người, ta nương tựa trong bào thai này.”

Verse 23

मानुषं न करिष्यामि निष्कामं च कथंचन । निर्विष्टो भ्रममाणोऽत्र संसारे दारुणे ततः

“Ta sẽ không thể khiến kiếp người này trở nên vô dục—dẫu bằng cách nào; bởi ta đã chán lìa, sau khi lang thang trong cõi luân hồi khốc liệt này.”

Verse 24

अत्रस्थो भवनिर्मुक्तो योगाभ्यासरतः सदा । मोक्षमार्गं प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

“Ngay tại đây, đã thoát khỏi sự trở thành của thế gian, luôn chuyên cần tu tập yoga, ta sẽ tiến bước trên con đường giải thoát—chắc chắn đạt được giải thoát ngay từ nơi này.”

Verse 25

तावज्ज्ञानं च वैराग्यं पूर्वजातिस्मृतिर्यथा । यावद्गर्भस्थितो जन्तुः सर्वोऽपि द्विजसत्तम

“Chừng nào hữu tình còn ở trong thai, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, thì nơi người ấy vẫn còn có trí tri và tâm ly tham, cùng với ký ức về các đời trước.”

Verse 26

यदा गर्भाद्विनिष्क्रांतः स्पृश्यते विष्णुमायया । तदा नाशं व्रजत्याशु सत्यमेतदसंशयम्

“Nhưng khi ra khỏi thai và bị māyā của đức Viṣṇu chạm đến, thì (trí tri và ly tham ấy) liền tiêu mất rất nhanh—đây là chân thật, không nghi ngờ.”

Verse 27

तस्मान्नाहं द्विजश्रेष्ठ निष्क्रमिष्ये कथंचन । गर्भादस्मात्प्रयास्यामि स्थानान्मोक्षमसंशयम्

“Vì thế, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, ta quyết chẳng ra ngoài bằng bất cứ cách nào. Ngay từ trạng thái trong thai này, ta sẽ rời đi trên đường đến giải thoát từ chính nơi đây—không nghi ngờ.”

Verse 28

व्यास उवाच । न भविष्यति ते माया वैष्णवी सा कथंचन । सुघोरान्नरकादस्मान्निष्क्रमस्व विगर्हितात्

Vyāsa nói: Vaiṣṇavī māyā ấy sẽ không thể khởi lên nơi ngươi bằng bất cứ cách nào. Hãy ra khỏi địa ngục giam hãm này, nơi vô cùng ghê rợn và đáng chê trách.

Verse 29

गर्भवासात्ततो योगं समाश्रित्य शिवं व्रज । तस्माद्दर्शय मे वक्त्रं स्वकीयं येन मे भवेत् । आनृण्यं पितृलोकस्य तव वक्त्रस्य दर्शनात्

Rồi, rời khỏi chốn cư ngụ trong bào thai, hãy nương tựa nơi yoga và đạt đến Śiva. Vậy nên, hãy cho ta thấy chính gương mặt của ngươi, để nhờ thấy mặt ngươi mà ta được giải thoát khỏi món nợ đối với cõi tổ tiên.

Verse 30

गर्भ उवाच । वासुदेवं प्रतिभुवं यदि मे त्वं प्रयच्छसि । इदानीं यत्स्वयं तन्मे जन्म स्यान्नान्यथा द्विज

Garbha nói: Nếu ngài ban cho con chính Vāsudeva làm đấng hộ trì và bảo chứng, thì xin cho sự sinh của con diễn ra ngay lúc này theo ý chí của Ngài—bằng không thì không, hỡi bậc nhị sinh.

Verse 31

सूत उवाच । ततो व्यासो द्रुतं गत्वा द्वारकां प्रति दुःखितः । कथयामास वृत्तांतं विस्तराच्चक्रपाणिने

Sūta nói: Bấy giờ Vyāsa, lòng đầy sầu khổ, vội vã đi về Dvārakā và thuật lại trọn vẹn sự việc, tường tận, cho Đấng cầm Luân (Kṛṣṇa).

Verse 32

तेनैव सहितः पश्चात्स्वगृहं पुनरागतः । व्यासः प्रतिभुवं तस्मै दातुं विष्णुं निरंजनम्

Sau đó, được Ngài tháp tùng, Vyāsa lại trở về tư thất của mình, để ban cho hữu tình ấy Viṣṇu—Đấng vô cấu—làm vị bảo chứng theo lời thệ ước.

Verse 33

श्रीकृष्ण उवाच । प्रतिभूरस्मि नाशाय मायायास्तव निर्गमे । मद्वाक्यान्निष्क्रमं कृत्वा गच्छ मोक्षमनुत्तमम्

Śrī Kṛṣṇa phán: “Ta là đấng bảo chứng cho con, để khi con xuất hiện thì māyā bị tiêu diệt. Hãy làm theo lời Ta, bước ra, và đi đến giải thoát vô thượng.”

Verse 34

ततो द्रुतं विनिष्क्रांतो विष्णुवाक्येन स द्विजाः । द्वादशाब्दप्रमाणस्तु यौवनस्य समीपगः

Rồi, được lời của Viṣṇu thúc giục, người ấy bước ra mau lẹ, hỡi các bậc nhị sinh. Dẫu chỉ mới mười hai tuổi, chàng đã gần kề tuổi thanh xuân, như đã trưởng thành vượt tuổi.

Verse 35

ततः प्रणम्य दैत्यारिं व्यासं च जननीं तथा । प्रस्थितो वनवासाय तत्क्षणाद्व्यासनंदनः

Bấy giờ, sau khi đảnh lễ Đấng Diệt trừ loài quỷ (Chúa Tể), đảnh lễ Vyāsa và cả mẹ mình, người con của Vyāsa liền lên đường vào rừng, chọn đời sống viễn ly và xuất gia.

Verse 36

अथ तं स मुनिः प्राह तिष्ठ पुत्रात्ममंदिरे । संस्काराञ्जातकाद्यांश्च येन ते प्रकरोम्यहम्

Bấy giờ vị hiền triết nói với chàng: “Hãy ở lại, con ơi, trong khuôn viên tịnh thất của ta, để ta cử hành cho con các nghi lễ saṃskāra—khởi đầu từ lễ nghi khi mới sinh.”

Verse 37

शिशुरुवाच । संस्काराः शतशो जाता मम जन्मनिजन्मनि । भवार्णवे परिक्षिप्तो यैरहं बन्धनात्मकैः

Đứa trẻ thưa: “Hàng trăm saṃskāra đã sinh khởi nơi con, hết đời này sang đời khác. Chính những sức lực tạo thành trói buộc ấy đã quăng con vào biển cả của bhava—dòng sinh hữu thế gian.”

Verse 38

श्रीभगवानुवाच । शुकवज्जल्पते यस्मात्तवायं पुत्रको मुने । तस्माच्छुकोऽयं नाम्नास्तु योगविद्याविचक्षणः

Đức Thế Tôn phán: “Này hiền triết, vì con trai của ông nói như chim vẹt (śuka), nên hãy gọi nó là ‘Śuka’—bậc tinh tường trong minh triết Yoga.”

Verse 39

नायं स्थास्यति हर्म्ये स्वे मोहमायाविवर्जितः । तस्माद्गच्छतु मा स्नेहं त्वं कुरुष्वास्य संभवम्

“Nó sẽ không ở lại trong cung gia của mình, vì đã lìa mê vọng và māyā. Vậy hãy để nó ra đi; đừng níu giữ bằng ái luyến—hãy làm tròn điều phải làm đối với sự ra đời của nó.”

Verse 40

अहं गृहं प्रयास्यामि त्वं मुक्तः पैतृकादृणात् । दर्शनादेव पुत्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

“Ta sẽ trở về nơi ngự của Ta. Ông đã được giải khỏi món nợ tổ tiên; chỉ cần được thấy con trai, việc ấy liền thành tựu—đó là chân thật, chính Ta đã nói.”

Verse 41

एवमुक्त्वा हृषीकेशो व्यासमामंत्र्य सत्वरम् । विहगाधिपमारूढः प्रययौ द्वारकां प्रति

Nói xong, Hṛṣīkeśa vội từ biệt Vyāsa; Ngài cưỡi vua loài chim và lên đường hướng về Dvārakā.

Verse 42

ततो गते हृषीकेशे व्यासः पुत्रमुवाच ह । प्रस्थितं वनवासाय निःस्पृहं स्वगृहं प्रति

Sau khi Hṛṣīkeśa đã đi, Vyāsa nói với con trai mình—người đã lên đường vào rừng tu cư, không vướng mắc, dửng dưng cả với chính ngôi nhà của mình.

Verse 43

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरिक्तानां पितृवाक्यं प्रणश्यति । पितृवाक्यं तु यो मोहान्नैव सम्यक्समाचरेत् । स याति नरकं तस्मान्मद्वाक्यात्पुत्र मा व्रज

Vyāsa nói: “Với kẻ lìa bỏ bổn phận gia chủ, lời răn của cha trở nên vô hiệu. Nhưng ai vì mê muội mà không thi hành đúng đắn mệnh lệnh của cha, người ấy sẽ đọa địa ngục. Vì vậy, con ơi, chớ rời đi trái với lời ta.”

Verse 44

शुक उवाच । यथाद्याहं त्वया जातो मया त्वं चान्यजन्मनि । संजातोऽसि मुनिश्रेष्ठ तथाहमपि ते पिता

Śuka nói: “Như hôm nay con sinh từ ngài, thì trong một đời khác, chính ngài đã sinh từ con, ô bậc hiền thánh tối thượng. Vì thế, con cũng từng là cha của ngài.”

Verse 45

तस्माद्वाक्यं त्वया कार्यं यद्येषा धर्मसंस्थितिः । नाहं निषेधनीयस्तु व्रजमानस्तपोवनम्

Vì vậy, nếu đây thật là nề nếp đã được xác lập của dharma, thì ngài hãy làm theo lời con. Xin đừng ngăn cản con, vì con đang lên đường đến tapovana—khu rừng khổ hạnh.

Verse 46

व्यास उवाच । ब्राह्मणस्य गृहे जन्म पुण्यैः संप्राप्यते नृभिः । संस्कारान्यत्र संप्राप्य वेदोक्तान्मुनिराप्यते

Vyāsa nói: “Nhờ công đức tích lũy, con người được sinh vào gia đình Bà-la-môn. Tại đó, sau khi thọ nhận các saṃskāra (nghi lễ thanh luyện) như Veda đã dạy, người ấy đạt đến địa vị bậc hiền thánh.”

Verse 47

शुक उवाच । संस्कारैराप्यते मुक्तिर्यदि कर्म शुभं विना । पाखंडिनोऽपि यास्यंति तन्मुक्तिं व्रतधारिणः

Śuka nói: “Nếu giải thoát có thể đạt được chỉ nhờ các saṃskāra mà không cần hạnh nghiệp thiện lành, thì ngay cả kẻ giả hình cũng sẽ đạt giải thoát ấy, chỉ bằng việc giữ những lời nguyện bề ngoài.”

Verse 48

व्यास उवाच । ब्रह्मचारी भवेत्पूर्वं गृहस्थश्च ततः परम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव ततो मोक्षमवाप्नुयात्

Vyāsa nói: Trước hết nên làm brahmacārin (học trò giữ phạm hạnh), rồi làm gia chủ; kế đó là vānaprastha (người vào rừng) và yati (bậc xuất ly). Theo tuần tự ấy mà chứng đắc mokṣa, sự giải thoát.

Verse 49

शुक उवाच । ब्रह्मचर्येण चेन्मोक्षस्तत्षण्ढानां सदा भवेत् । गृहस्थाश्रमिणां चेत्स्यात्तत्सर्वं मुच्यते जगत्

Śuka nói: Nếu giải thoát chỉ do phạm hạnh mà được, thì nó hẳn luôn thuộc về kẻ bất lực. Và nếu chỉ do làm gia chủ mà được, thì cả thế gian này đều đã được giải thoát.

Verse 50

अथवा वनरक्तानां तन्मृगाणां प्रजायते

Hoặc nữa, sự giải thoát ấy hẳn sẽ sinh ra cho loài nai và các thú rừng, những kẻ chỉ gắn lòng với chốn sơn lâm.

Verse 51

अथवा यतिधर्माणां यदि मोक्षो भवेन्नृणाम् । दरिद्राणां च सर्वेषां तन्मुक्तिः प्रथमा भवेत्

Lại nữa, nếu giải thoát của con người chỉ phát sinh do kỷ luật của bậc yati (hạnh xuất ly), thì trong hết thảy, người nghèo sẽ là kẻ đạt sự giải thoát ấy trước tiên.

Verse 52

व्यास उवाच । गृहस्थधर्मरक्तानां नृणां सन्मार्गगामिनाम् । इह लोकः परश्चैव मनुना संप्रकीर्तितः

Vyāsa nói: Với những người chuyên tâm vào dharma của bậc gia chủ và bước đi trên chánh đạo, Manu đã tuyên dương rằng cả đời này và đời sau đều được bảo đảm cho họ.

Verse 53

श्रीशुक उवाच । गृहगुप्तौ सुगुप्तानां बंधानां बंधुबंधनैः । मोहरागसमावेशात्सन्मार्ग गमनं कुतः

Śrī Śuka nói: Khi người ta ẩn mình sâu trong pháo đài gia thất, bị trói buộc bởi dây ràng của thân quyến và luyến ái, lại bị mê si và dục vọng bao phủ, thì làm sao có thể bước đi trên chánh đạo?

Verse 54

व्यास उवाच । कष्टं वने निवसतोऽत्र सदा नरस्य नो केवलं निजतनुप्रभवं भवेच्च । दैवं च पित्र्यमखिलं न विभाति कृत्यं तस्माद्गृहे निवसतात्महितं प्रचिन्त्यम्

Vyāsa nói: Người ở mãi trong rừng chịu nhiều gian khổ, không chỉ do thân thể mình gây ra. Hơn nữa, các bổn phận đối với chư thiên và tổ tiên cũng khó được thực hành trọn vẹn. Vì vậy, khi sống tại gia, hãy suy niệm và theo đuổi điều thật sự lợi ích cho tự thân.

Verse 55

श्रीशुकदेव उवाच । भावेन भावितमहातपसां मुनीनां तिष्ठन्ति तावदखिलानि तपःफलानि । यत्ते निकाशशरणाः पुरुषा न जातु पश्यंत्यसज्जनमुखानि सुखं तदेव

Śrī Śukadeva nói: Chừng nào các đại khổ hạnh và hiền triết còn thấm nhuần nội tâm bằng thánh ý (bhāva), thì mọi quả báo của khổ hạnh đều vững bền. Quả thật, hạnh phúc của ngươi chính là điều này: những người nương tựa nơi sự phân biệt thanh tịnh không bao giờ phải nhìn mặt kẻ ác.

Verse 56

व्यास उवाच । गृहं परिग्रहः पुंसां गृहस्थाश्रमधर्मिणाम् । इहलोके परे चैव सुखं यच्छति शाश्वतम्

Vyāsa nói: Với những người giữ trọn pháp của giai đoạn gia chủ (gṛhastha-āśrama), nhà cửa và tài vật chính đáng là chỗ nương tựa; chúng ban cho an lạc bền lâu cả ở đời này lẫn đời sau.

Verse 57

श्रीशुक उवाच । शीतं हुताशादपि दैवयोगात्सञ्जायते चन्द्रमसोऽपि तापः । परिग्रहात्सौख्यसमुद्भवोऽत्र भूतोऽभवद्भावि न मर्त्यलोके

Śrī Śuka nói: Do sự xoay vần của định mệnh, ngay cả lửa cũng có thể lạnh, và ngay cả trăng cũng có thể nóng rực. Cũng vậy, trong cõi người hữu hạn này, niềm vui sinh từ tài vật chẳng bao giờ bền vững—dù quá khứ, hiện tại hay tương lai.

Verse 58

व्यास उवाच । सुपुण्यैर्लभ्यते कृच्छ्रान्मानुष्यं भुवि दुर्लभम् । तस्मिंल्लब्धे न किं लब्धं यदि स्याद्गृहधर्मवित्

Vyāsa nói: Nhờ công đức lớn và với bao gian nan, người ta mới đạt được thân người hiếm có trên cõi đời. Đã được thân ấy rồi, còn điều gì là không đạt—nếu thật sự hiểu rõ dharma của đời sống gia thất?

Verse 59

श्रीशुकदेव उवाच । यदि स्याज्ज्ञानसंयुक्तो जन्मकालेत्र मानवः । निजावस्थां समालोक्य तज्ज्ञानं हि विलीयते

Śrī Śukadeva nói: Dẫu một người được ban tri kiến ngay từ lúc chào đời, nhưng khi nhìn rõ cảnh ngộ và giới hạn của chính mình, tri kiến ấy quả thật cũng tan biến.

Verse 60

व्यास उवाच । मुदितस्यापि पुत्रस्य गर्दभस्यार्भकस्य च । भस्मलोलस्य लोकस्य शब्दोऽपि रटतो मुदे

Vyāsa nói: Dẫu chỉ vì một đứa con—dù như con lừa non—thì thế gian mê tro bụi này vẫn cất tiếng reo hò, gào lên trong vui sướng.

Verse 61

श्रीशुक उवाच । रसता सर्पता धूलि लोके त्वशुचिना चिरम् । मुनेऽत्र शिशुना लोकस्तुष्टिं याति स बालिशः

Śrī Śuka nói: Ở đời này đã lâu, có thứ bụi nhơ uế cứ kêu la và bò trườn. Thế nhưng, hỡi bậc hiền triết, người đời chỉ vì một đứa bé mà đã vui lòng; đó là lối nghĩ trẻ dại của thế gian.

Verse 62

व्यास उवाच । पुंनामास्ति महारौद्रो नरको यममन्दिरे । पुत्रहीनो व्रजेत्तत्र तेन पुत्रः प्रशस्यते

Vyāsa nói: Trong cõi của Yama có một địa ngục cực kỳ khốc liệt tên là Puṃnāma. Người không có con trai được nói là sẽ rơi vào đó; vì thế con trai được tán dương.

Verse 63

श्रीशुक उवाच । यदि स्यात्पुत्रतः स्वर्गः सर्वेषां स्यान्महामुने । शूकराणां शुनां चैव शलभानां विशेषतः

Śrī Śuka nói: “Nếu chỉ nhờ có con mà đạt được cõi trời, thì hỡi bậc đại hiền, cõi trời hẳn thuộc về mọi loài—đặc biệt là heo, chó, và cả loài bướm đêm.”

Verse 64

व्यास उवाच । पितॄणामनृणो मर्त्यो जायते पुत्रदर्शनात् । पौत्रस्यापि च देवानां प्रपौत्रस्य दिवाश्रयः

Vyāsa nói: “Chỉ cần được thấy con, người phàm trở nên hết nợ đối với tổ tiên. Nhờ có cháu, chư thiên cũng được làm vui lòng; và nhờ có chắt, như thể có chỗ nương tựa nơi cõi trời.”

Verse 65

शुक उवाच । चिरायुर्ज्जायते गृध्रः संततिं पश्यते निजाम् । क्रमेण संततं किं न स मोक्षं प्रतिपद्यते

Śuka nói: “Kền kền sinh ra sống lâu và thấy dòng giống của mình tiếp nối. Nếu theo thứ tự nó có thể chứng kiến sự nối truyền không dứt—cớ sao nó lại không thể, cũng theo lộ trình ấy, đạt giải thoát (mokṣa)?”

Verse 66

सूत उवाच । एवमुक्त्वा परित्यज्य पितरं स वनं गतः । मातरं च सुदुःखार्तां प्रलपन्तीमनेकधा

Sūta nói: “Nói xong như vậy, chàng bỏ cha mà vào rừng—cũng bỏ lại mẹ, đang bị nỗi khổ sâu nặng dày vò, than khóc đủ điều.”

Verse 67

तं दृष्ट्वा दुःखितो व्यासो निराशः पुत्रदर्शने । पुत्रशोकाभिसंतप्तो भार्यया सहितोऽभवत्

Thấy vậy, Vyāsa buồn khổ, tuyệt vọng vì không còn được gặp con. Bị nỗi sầu thương con thiêu đốt, ngài ở lại bên người vợ, cùng chung nỗi đau.