Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 100

Devanagari script

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

Transliteration

tirodhānagataṃ devī vīkṣya dagdhaṃ ca manmatham | sakokilaṃ sacūtaṃ ca sabhṛṃgaṃ sahacaṃpakam

Translation

Thấy Ngài đã ẩn mình, và Manmatha đã bị thiêu đốt, Nữ Thần (Pārvatī) cũng nhìn cảnh xuân: có chim cu gáy, có cây xoài, có ong, và hoa campaka nở rộ.

Word by Word

• तिरोधानगतम्: gone into concealment
• तिरोधानगतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तिरोधान-गत (प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्त (कृदन्त))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/कृत) — Neuter, Accusative singular; past participle ‘gone into concealment’

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative singular

• वीक्ष्य: having seen
• वीक्ष्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √वीक्ष् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (पूर्वकाल) — Gerund/absolutive ‘having seen’

• दग्धम्: burnt
• दग्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दग्ध (प्रातिपदिक; √दह् (धातु) + क्त (कृदन्त))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त — Neuter, Accusative singular; ‘burnt’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — Conjunction ‘and’

• मन्मथम्: Manmatha (Kāma)
• मन्मथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्मथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative singular

• स-कोकिलम्: along with cuckoos
• स-कोकिलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गसदृश) + कोकिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular; ‘together with the cuckoo’

• स-चूतम्: along with mango-trees
• स-चूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + चूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — Conjunction

• स-भृंगम्: along with bees
• स-भृंगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + भृंग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular

• स-हचंपकम्: along with campaka-trees
• स-हचंपकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सह (अव्यय) + चंपक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular

Speaker

Narrator (deductively: Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/saints in frame dialogue (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A spring grove—mango trees, cuckoos, bees, and campaka blossoms—set against the aftermath of Madana’s burning and the Goddess’ concealment; beauty tinged with shock and stillness.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī/Girijā)
• Manmatha (Kāma)
• Kokila
• Cūta (mango)
• Bhṛṅga (bee)
• Campaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer signs of spring and attraction persist, yet the inner principle of desire can be rendered powerless—highlighting the contrast between nature’s allure and spiritual mastery.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse remains within Kedārakhaṇḍa’s Himalayan narrative frame; it does not name a distinct tīrtha beyond the broader sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.