Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

त्रिभिर्गुणैर्व्याप्तमिदं चराचरं जगन्महद्व्याप्यथ वाल्पकं वा । मायामयं सर्वमिदं विभाति लिंगं विना केन कुतोविभाति

Transliteration

tribhirguṇairvyāptamidaṃ carācaraṃ jaganmahadvyāpyatha vālpakaṃ vā | māyāmayaṃ sarvamidaṃ vibhāti liṃgaṃ vinā kena kutovibhāti

Translation

Toàn thể vũ trụ này—hữu động và vô động, dù rộng lớn hay nhỏ bé—đều bị ba guṇa thấm nhuần. Tất cả hiện ra như huyễn lực (māyā); nếu không có Liṅga, dấu hiệu và sự hiện diện của Chúa, thì bởi ai và bằng cách nào mà có thể hiện bày?

Word by Word

• त्रिभिः: by/with three
• त्रिभिः: करण (with)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण

• गुणैः: by the guṇas
• गुणैः: करण
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• व्याप्तम्: pervaded
• व्याप्तम्: कर्मणि-प्रयोगे विधेय (predicate)
• Type: Adjective
• Root: व्याप्त (कृदन्त; √आप्/व्याप् with वि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म/विषय (subject in passive sense)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• चर-अचरम्: the moving and the unmoving
• चर-अचरम्: सम्बन्ध/विशेष्य (apposition to इदम्)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वः — 'चरं च अचरं च'

• जगत्: the world
• जगत्: कर्म (object of व्याप्य)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महत्: great/large
• महत्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of जगत्)

• व्याप्य: having pervaded
• व्याप्य: पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: व्याप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-अव्यय (absolutive/gerund) — 'having pervaded'

• अथ: then/also
• अथ: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/विकल्पसूचक (then/and also)

• वा: or
• वा: विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• अल्पकम्: small
• अल्पकम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अल्पक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (implied जगत्)

• वा: or
• वा: विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक

• माया-मयम्: made of māyā
• माया-मयम्: विशेषण (of सर्वम् इदम्)
• Type: Adjective
• Root: माया (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः — 'मायया निर्मितम्/मयम्'

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (subject of विभाति)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विभाति: shines/appears
• विभाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: कर्म (object; with vinā)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• विना: without
• विना: अपादान/वियोग
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय; वियोगार्थक (without)

• केन: by what/with whom
• केन: करण (instrument; interrogative)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• कुतः: from where / how
• कुतः: प्रश्न/हेतु-अपादान
• Type: Indeclinable
• Root: कुतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (from where/how)

• विभाति: shines/appears
• विभाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Ṛṣis (sages) addressing Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra Liṅga (as cosmic adhāra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic vision: the universe of moving and unmoving beings woven in three colored strands (sattva/rajas/tamas) floating like a māyā-net; at the center stands the liṅga as a silent axis, making the whole display possible.

Characters & Entities

• Guṇas
• Māyā
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sages assert that the guṇa-pervaded, māyā-like universe depends on the Lord’s underlying presence—symbolized as the Liṅga—for its very appearance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kedārakhaṇḍa, the teaching supports Kedāra’s liṅga-centered worship as grounded in cosmic theology rather than mere local custom.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it provides doctrinal grounding for liṅga-upāsanā by linking the liṅga with cosmic manifestation.