Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

को हि प्रज्ञावतां मुख्यः सर्वशास्त्रविदांवरः । स्त्रीणां शरणमापद्येदृजुर्बुद्धिर्यथा भवान्

Transliteration

ko hi prajñāvatāṃ mukhyaḥ sarvaśāstravidāṃvaraḥ | strīṇāṃ śaraṇamāpadyedṛjurbuddhiryathā bhavān

Translation

Ai lại—là bậc đứng đầu trong hàng trí giả, là người ưu tú trong những kẻ thông suốt mọi śāstra—mà đi nương tựa nơi phụ nữ như ngài đã làm, dẫu ngài vốn nổi tiếng là người có trí hiểu thẳng ngay?

Word by Word

• कः: who
• कः: Kartr (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (emphasis/indeed)

• प्रज्ञावताम्: of the wise
• प्रज्ञावताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञावत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘प्रज्ञावत्’ = बुद्धिमान्

• मुख्यः: chief
• मुख्यः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (कः) इत्यस्य विशेषणम्

• सर्व-शास्त्र-विदाम्-वरः: best among knowers of all scriptures
• सर्व-शास्त्र-विदाम्-वरः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक) + विद् (धातु; ‘विद्’→विद्/विद्-प्रातिपदिक ‘विद्/विद्वस्’) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां शास्त्राणां विदां मध्ये वरः)

• स्त्रीणाम्: of women
• स्त्रीणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आपद्येत्: would resort to
• आपद्येत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-पद् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकारः (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्

• ऋजुः: straight/upright
• ऋजुः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋजु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (बुद्धिः)

• बुद्धिः: intellect
• बुद्धिः: Kartr (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यथा: as
• यथा: Upamana (Comparison/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/like)

• भवान्: you (hon.)
• भवान्: Kartr (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; आदरार्थक-प्रयोगः (honorific ‘you’)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: The speaker challenges the king’s reliance on ‘women’ as refuge; the scene is tense—some courtiers look uneasy, the king appears conflicted and ashamed.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Discernment (viveka) is urged: one should not abandon śāstric clarity and self-mastery by seeking refuge in what is portrayed here as deluding attachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse; it is primarily an ethical-philosophical admonition within the Māheśvara narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse focuses on counsel about discernment and conduct.