Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

निष्ठुरे वज्रहृदये प्राप्तोऽहमतिथिस्तव । उचितां तत्सतां पूजां कुरु या ते हृदि स्थिता

Transliteration

niṣṭhure vajrahṛdaye prāpto'hamatithistava | ucitāṃ tatsatāṃ pūjāṃ kuru yā te hṛdi sthitā

Translation

“Hỡi kẻ tàn nhẫn, lòng cứng như kim cang! Ta đã đến làm khách của nàng. Hãy thực hiện sự tiếp đãi đúng đạo của bậc hiền thiện, như điều vốn ngự trong tim nàng.”

Word by Word

• निष्ठुरे: O cruel (one)
• निष्ठुरे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: निष्ठुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; विशेषणम् (vocative: O cruel one)

• वज्रहृदये: O diamond-hearted one
• वज्रहृदये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वज्रवत् हृदयम् यस्य/वज्रस्य हृदयम्)

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (प्र + आप् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having arrived)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1), एकवचन

• अतिथिः: guest
• अतिथिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम (genitive: of you)

• उचिताम्: proper, fitting
• उचिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उचित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; निर्देशार्थ (that)

• सताम्: of the good (people)
• सताम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (अस् धातु, शतृ/प्रातिपदिकवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन (genitive plural: of the good)

• पूजाम्: worship, honor
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• कुरु: do, perform
• कुरु: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• या: which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (which)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन (enclitic genitive: of you)

• हृदि: in (your) heart
• हृदि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• स्थिता: abiding, present
• स्थिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (स्था धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (standing/abiding)

Speaker

Bhīmabhū (addressing the woman)

Visual Art Cues

Scene: A bold speaker addresses a hard-hearted person, calling them ‘vajra-hṛdaya’, while asserting his status as a guest and demanding proper reception.

Characters & Entities

• Bhīmabhū

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Atithi-dharma (honoring a guest) is upheld as a hallmark of the righteous, even amid personal conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the focus is ethical conduct (dharma) in narrative form.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general prescription of satāṃ-pūjā—proper honoring of a guest—without specific rites.